Download App

द द द इति (गद्य) — Sanskrit STD 12 Science — Question

Gujarat BoardEnglish MediumSTD 12 ScienceSanskritद द द इति (गद्य)4 Marks
Question
प्रजापतेः त्रयः पुत्रा: देवा: मनुष्याः असुराः च आसन् ।
तेषु देवाः प्रजापतिं प्रथमं प्रार्थितवन्तः यत् अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम् उपदिशतु इति ।
तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान्। अर्थात् दाम्यत इति ।
अस्यायमाशयः-देवाः संयमं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः ।
यतो हि देवानां कृते बहवः भोगाः सुलभाः सन्ति ।
अत एव प्रजापतिः उपदिष्टवान् यत् यूयं स्वभावतः अदान्ताः, अतः युष्माभिः दान्तैः भाव्यमिति ।
✓

Answer

Prajapati Brahma had three sons, namely god, human being and demon. Among them, the gods requested him to give them a beneficial letter (imperishable) as preaching. Then Brahma spoke the letter 'द' which means suppress. It means the gods should suppress their senses and be in limits because the luxuries can be easily got and enjoyed by gods. Therefore Brahma preached them that you all are naturally unconquered, so you should practice suppression.

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "गद्य खण्डस्य अनुवादं कुरूत । [4M]" from द द द इति (गद्य)→द द द इति (गद्य) — all question types→Sanskrit STD 12 Science question papers→Gujarat Board STD 12 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

अतः त्वाम् अहम् उत्थापयामि । इत्युक्त्वा शनैः शनैरुपगम्यतेन व्याघ्रेण घृतः स पान्योऽचिन्तयत् -

न धर्म-शास्त्रं पठतीति कारणं

न चापि वेदाध्ययनं दुरात्मनः ।

स्वभाव एवात्र तथातिरिच्यते

यथा प्रकृत्या मधुरं गवां पयः ॥

तन्मया भद्रं न कृतं यदत्र मारात्मके विश्वासः कृतः इति चिन्तयन्नेवासौ व्याघ्रेण धृत्वा व्यापादितः खादितश्च ।

→
सुमन्त्रः - कुमार,
कुतः क्रोधो विनीतानां लज्जा वा कृतचेतसाम् ।
मया दृष्टं तु तच्छून्यं तैर्विहीनं तपोवनम् ॥
भरत: - क्व गता इति श्रुताः ।
सुमन्त्रः - अस्ति किल किष्किन्धा नाम वनौकसां निवासः । तत्र गताः ।
→
यत्र च मलिनता हविधूमेषु न चरितेषु, मुखरागः शुकेषु न कोपेषु, तीक्ष्णता कुशाग्रेषु न स्वभावेषु, चञ्चलता कदलीदलेषु
न मन:सु, चक्षुरागः कोकिलेषु न परकलत्रेषु, मेखलाबन्धो व्रतेषु न ईर्ष्याकलहेषु, पक्षपात: कृकवाकुषु न विद्याविवादेषु,
भ्रान्तिः अनलप्रदक्षिणासु न शास्त्रेषु, वसुसङ्कीर्तनं दिव्यकथासु न तृष्णासु, गणना रुद्राक्षवलयेषु न शरीरेषु, मुनिबालनाशः
क्रतुदीक्षया न मृत्युना, रामानुरागो रामायणेन न यौवनेन, मुखभङ्गविकारो जरया न धनाभिमानेन आसीत्।
→
कैकेयी - जात, चतुर्दश दिवसा इति वक्तुकामया पर्याकुलहृदयया चतुर्दश वर्षाणीत्युक्तम् ।
भरतः अस्ति पाण्डित्यं सम्यक् विचारयितुम्। अथ विदितमेतद् गुरुजनस्य ।
सुमन्त्रः कुमार, वसिष्ठवामदेवप्रभृतीनाम् अनुमतं विदितं च।
भरतः हन्त, त्रैलोक्यसाक्षिणः खल्वेते। दिष्ट्या अनपराद्धा अत्रभवती। अम्ब, यद् भ्रातृस्नेहात् मया दूषितात्रभवती, तत्सर्वं क्षन्तव्यम् ।
→
बालानां कृते अहं प्रतिवर्षं नवं नवं रूपं धृत्वा उपस्थितं भवामि । यतो हि प्रतिकक्षं मदीयं भिन्नं भिन्नं रूपं प्रवर्तते । यदा नवीनस्य सत्रस्य प्रारम्भो भवति, तदा बालाः माम् आपणतः क्रीत्वा स्वगृहं सादरं नयन्ति । तत्र ते मां नवीनानि वस्त्राणीव आवरणानि परिधापयन्ति । तदुपरि स्वकीयं नामाङ्कनं कुर्वन्ति । तेन मया सह तेषां सम्बन्धः शिलालिखितलेख इव सुस्थिरो भवति । ततस्ते मां स्यूते स्थापयन्ति । स्यूते स्थितम् अहं यथापूर्वं निःशब्दं तिष्ठामि ।
→
सुमन्त्रः (आत्मगतम्) हन्त, सर्वमुक्तमेव मया। (प्रकाशम्) कुमार, न खलु किञ्चित्। ऐश्वर्यभ्रंशतुल्यता मम अभिप्रेता।
भरतः - तात, किं गूहसे। स्वर्गं गतेन तातपादमूलेन शापितः स्याः, यदि सत्यं न ब्रूयाः ।
सुमन्त्रः का गतिः। श्रूयताम्,
वैरं मुनिजनस्यार्थे रक्षसा महता कृतम्।
सीता मायामुपाश्रित्य रावणेन ततो हृता ।।
→
यजमानः - अनुक्रमेण प्रचलने किं प्रयोजनम् ।
पुरोहितः - एवं हि मन्यते यत् गृहस्थाश्रमस्य नानाविधानि कार्याणि सुशीलायाः सौजन्यशालिन्याः धर्मपल्या मार्गदर्शने सम्पन्नानि भवन्ति । अतः एतादृशे क्रमे तेषु तेषु कार्येषु कन्यायाः नेतृत्वं स्यात्, वरश्च तस्याः अनुकरणं कुर्यात् -इत्येवं कर्तव्यमेकं सूचितं भवति ।
→
ततः असुराः भगवन्तं प्रजापतिं प्रार्थितवन्तः अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम् उपदिशतु इति। तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान् । अर्थात् दयध्वमिति। अस्यायमाशयः असुराः स्वभावतः एव क्रूराः हिंसादिपराः सन्ति। अतः ते प्राणिषु दयां कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः ।
→
पुरोहितः - विवाहेन विधिना वधोः वरस्य च आत्मनोः ऐक्यं साध्यते । अर्थात् शरीरेण भिन्नौ अपि वधूवरौ आत्मना एकत्वं भजतः। आत्मनः ऐक्यत्वात् उभयोः गमनस्य दिशा गतिश्च सर्वत्र समानतां भजतः । दिशायाः समानता अर्थात् विचारस्य एकता | गतेः समानता अर्थात् उद्योगे समानं सहभागित्वम् । वधूवरौ यदा समानमेव विचारयतः समानं च उद्योगं कुरुतः तदा तौ गृहस्थाश्रमस्य लक्ष्यमवश्यमेव प्राप्नुतः ।

यजमानः – गृहस्थाश्रमस्य किं लक्ष्यम् ?

पुरोहितः सप्तपद्याम् यानि सप्त पदानि सन्ति तानि एकैकं लक्ष्यं सूचयन्ति । इमं विधिं कुर्वन् वरः वधूश्च यस्य मन्त्रस्य उच्चारणं कुरुतः तत्र इमानि सप्त लक्ष्यानि सूनितानि सन्ति - 1. अन्नाद्यैश्वर्गाग, 2. बलाग, 3. धनादीनाम् उन्नत, 4. सुखाय, 5. सहायकानां पशूनां प्राप्तये, 6. ऋतुभ्यः अर्थात् ऋतूनां सुखानुभवाय, 7. सर्वप्राणिनाम् मित्रता भवेदिति च सप्त लक्ष्यानि निर्धारितानि सन्ति । -

यजमानः - सम्यक् प्रबोधितः अहं भवता । भवते नमो नमः ।

→
चेटः - (प्रविश्य) अवेत, मानवाः ।
        यथा यथा वर्षत्यभ्रखण्डं तथा तथा तिम्यति पृष्ठचर्म।
        यथा यथा लगति शीतवातः तथा तथा वेपते मे हृदयम्॥
        (प्रहस्य)
        वंशं वादयामि सप्तच्छिद्रं सुशब्दं
        वीणां वादयामि सप्ततन्त्री नदन्तीम्।
        गीतं गायामि गर्दभस्यानुरूपं
        को मे गाने तुम्बुरुर्नारदो वा॥
        आज्ञप्तोङस्मि आर्यया वसन्तसेनया -'कुम्भीलक, गच्छ त्वम्। मम आगमनम् आर्यचारुदत्ताय निवेदय' इति । तद् यावदार्यचारुदत्तस्य गेहं गच्छामि। एष चारुदत्तो वृक्षवाटिकायां तिष्ठति। एषोङपि स दुष्टबटुकः । तद् यावद् उपसमि। कथमाच्छादितं द्वारं पुष्पवाटिकायाः। भवतु, एतस्य दुष्टबटुकस्य संज्ञां ददामि। (इति लोष्टगुटिकाः क्षिपति।)
→