प्रजापतेः त्रयः पुत्राः देवाः मनुष्याः असुराः च आसन्। तेषु देवाः … - Vidyadip

Question

प्रजापतेः त्रयः पुत्राः देवाः मनुष्याः असुराः च आसन्। तेषु देवाः प्रजापतिं प्रथमं प्रार्थितवन्तः यत् अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम्
उपदिशतु इति। तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान्। अर्थात् दाम्यत इति। अस्यायमाशयः- देवाः संयमं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः।
प्रश्नाः-
(1) प्रजापतेः कति पुत्राः आसन्?
(2) प्रजापति के प्रथम प्रार्थितवन्तः?
(3) प्रजापतिः कं वर्णं प्रोक्तवान्?
(4) 'दाम्यत' इत्यस्य कः आशयः भवति?

✓

Answer

(1) प्रजापतेः त्रयः पुत्राः आसन्।
(2) प्रजापति देवाः प्रथमं प्रार्थितवन्तः।
(3) प्रजापति 'द' वर्णं प्रोक्तवान्।
(4) 'दाम्यत' इत्यस्य आशयः देवाः संयमं कुर्वन्तु इति भवति।

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "अनुच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत-भाषायां लिखित । [4M]" from द द द इति (गद्य)→द द द इति (गद्य) — all question types→Sanskrit STD 12 Science question papers→Gujarat Board STD 12 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

अस्ति कालिन्दीतटे ब्रह्मस्थलाभिधः कश्चिद् ग्रामः । तत्र अग्निस्वामी नाम कश्चिद् विप्रोऽवसत् । तस्य मन्दारवती नाम अतीव लावण्यवती कन्या आसीत् । दिनेषु गच्छत्सु सा विवाहयोग्या सञ्जाता। त्रयः ब्राह्मणकुमारास्तस्याः पाणिग्रहणार्थं तत्रागताः । ते सर्वे कुमारा: योग्याः आसन्। अत: अग्निस्वामी तेभ्यः कस्यचिदेकस्य वरणे शक्तो नाभवत् । ते च त्रयोऽपि प्रतीक्षां कुर्वन्तः तत्रैव अतिष्ठन् ।
प्रश्नाः –
Q.1. अग्निस्वामी नाम ब्राह्मणः कुत्र अवसत् ?
Q.2. मन्दारवती कीदृशी आसीत् ?
Q.3. मन्दारवत्याः पाणिग्रहणार्थं के आगताः?
Q.4. अग्निस्वामी कस्मिन् विषये अशक्तः अभवत्?

गङ्गायाः तटे आश्रमपदम् आसीत् । तत्र याज्ञवल्क्योः नाम कुलपतिः आसीत्। एकदा श्येनमुखात् परिभ्रष्टा एका मूषिका अपतत्। तां स्वतपोबलेन कन्यकां कृत्वा, स्वस्य आश्रममानयत् । गृहम् आगत्य स निजभायां कथयति, 'भद्रे गृह्यताम् । इयं तव दुहिता उत्पन्ना। प्रयत्नेन तां संवर्धय ।' दिनेषु गच्छत्सु सा विवाहवयोयोग्या जाता।
प्रश्ना: -
Q.1. आश्रमपदे कः नाम कुलपतिः आसीत् ?
Q.2. एकदा किम् अभवत् ?
Q.3. मूषिकां किं कृत्वा कुलपतिः स्वस्य आश्रममानयत् ?
Q.4. याज्ञवल्क्यः निजभार्यां किं कथयति ?

पुरा भारतवर्षे कपिलवस्तुनाम्नि नगरे शुद्धोदनो नाम नरपति: आसीत्। मायादेवी तस्य भार्या आसीत् तयोः एव आत्मजस्य सिद्धार्थ इति अभिधानमासीत्। असौ राजपुत्रः गुणवान् रूपवान् बलवान् आसीत् तस्य जन्मनः सप्तमे दिने तस्य माता दिवं गता। ततः प्रभृति शुद्धोदनः सिद्धार्थ महता स्नेहेन अपोषयत् । बाल्यकाले शीघ्रमेव स सर्वासु विद्यासु कलासु च कुशलोऽभवत् ।
प्रश्ना: -
Q.1. कपिलवस्तुनाम्नि नगरे कः नरपतिः आसीत् ? का तस्य भार्या ?
Q.2. नृपस्य आत्मजस्य किम् अभिधानम् आसीत् ?
Q.3. सिद्धार्थस्य माता कदा दिवं गता?
Q.4. कः सिद्धार्थं कीदृशं च अपोषयत् ?

धन्योऽयं भारतदेशो यत्र काले काले देशसेवायै जनहितार्थं च महापुरुषाः जीवनं समर्पयन्ति। एतादृशेषु एकतमः महर्षिः दयानन्दः। अस्य महर्षेः दयानन्दस्य जन्म सौराष्ट्रदेशे राजकोटजनपदस्य टङ्कारानामके ग्रामे अभवत्। तस्य पिता करसन त्रिवेदी माता च अमृतबेन आसीत्। पिता बाल्यकाले तस्य मूलशङ्कर इति नामकरणम् अकरोत्।
प्रश्नाः-
(1) भारतदेशे काले काले महापुरुषाः किं कुर्वन्ति?
(2) महर्षेः दयानन्दस्य जन्म कुत्र अभवत्?
(3) महर्षेः दयानन्दस्य पितुः नाम किम् आसीत् ?
(4) दयानन्दस्य बाल्यकालस्य नाम किम् आसीत्?

कस्यचित् विप्रस्य एका कुरूपा कन्यका आसीत् । तां न कोऽपि तरुणः परिणेतुमैच्छत् । पिता तस्या अनुरूपस्य वरस्य प्राप्तौ भृशम् अयतत। अन्ते च तेन सा कन्या कस्मैचित् अन्धाय दत्ता । सोऽपि तस्याः लाभेन भृशममोदत। अथ कदाचित् सा भर्तारमभाषत - "नाथ, ममान्तःकरणेऽतीव दुःखं जायते यत्त्वं मम रमणीयं मुखं द्रष्टुमसमर्थः ।"
प्रश्ना: -
Q.1. विप्रस्य कीदृशी कन्यका आसीत् ?
Q.2. ब्राह्मणस्य कन्यकायाः विषये का समस्या उद्भवत् ?
Q.3. ब्राह्मणः कन्यकायाः विषये किम् अयतत् ?
Q.4. ब्राह्मणकन्या स्वभर्तारं किम् अभाषत् ?

नर्मदातीरे विशाल: शाल्मलीतरु: अवर्तत। तत्र नीडेषु खगाः सुखेन अवसन्। अथ एकदा वर्षासु महती वृष्टि बभूव । ततः वानराः तरुतले अकम्पन्त । तान् दृष्ट्वा खगैः कृपया उक्तम्। 'भो भो वानराः, शृणुत। अस्माभिः नीडाः निर्मिताः यूयं तु हस्तपादादिभिः संयुक्ताः । किमर्थं यूयं त्रासम् अनुभवथ ?'
प्रश्ना: -
Q.1. शाल्मलीतरु: कुत्र अवर्तत ?
Q.2. खगाः कुत्र कीदृशेन च अवसन् ?
Q.3. एकदा किं बभूव ?
Q.4. खगैः वानरान् किम् उक्तम् ?

एकदा एकस्यां नृपसभायां कश्चित् वैदेशिक: वणिक् समागत:| तस्य पार्श्वे काष्ठमय्यः सुन्दर्यः कलात्मिकाः आकारेण प्रकारेण भारेण रूपेण रागेण च समानाः तिस्रः पुत्तलिकाः आसन्। राजसभायाम् उपस्थितः असौ वणिक ताः पुत्तलिकाः नृपं प्रदर्शयति। नृपतिः स्वकरकमलयोः गृहीत्वा ताः पश्यति।
प्रश्नाः-
(1) नृपसभायां कः समागतः?
(2) वणिजः पार्श्वे कियत्यः कीद्रश्यः च पुत्तलिकाः आसन्?
(3) वणिक काः नृपं प्रदर्शयति?
(4) 'रागः' इत्यस्य पदस्य कः अर्थः?

श्वापल्ली नामैक: ग्रामः आसीत्। तत्र बहवः कुक्कुराः वसन्ति तेषां तीक्ष्णदन्तः नाम वृद्धः सारमेयः अग्रेसर: एकदा गङ्गास्नानाय स्म । तस्येच्छा सञ्जाता। ततः सारमेयाणां सभायां सः अघोषयत् हे शुनकाः, भागीरथ्याः दर्शनं पवित्रम्। भागीरथ्यां कृतं स्नानं पापहरम् । तस्मात् गङ्गास्नानेन पुण्यप्राप्तये काशीमहं गच्छामि। मया एष निश्चयः कृतः।
प्रश्ना: -
Q.1. कुत्र बहवः कुक्कुरा: वसन्ति स्म?
Q.2. कः कुक्कुराणाम् अग्रेसर: आसीत् ?
Q.3. भागीरथ्यां कृतं स्नानं कीदृशम् ?
Q.4. तीक्ष्णदन्तः किम् ऐच्छत् ?

अस्ति कस्मिंचित् वनोद्देशे बहुबकसनाथो वटपादपः। तस्य कोतरे कृष्णसर्पः प्रतिवसति स्म । स च बकबालकानजातपक्षानपि सदैव भक्षयन्कालं नयति। अथैको बकस्तेन भक्षितान्यपत्यानि दृष्ट्वा शिशुवैराग्यात् सरस्तीरमासाद्य बाष्पपूरितनयनोऽधोमुखस्तिष्ठति। तं च तादृक्चेष्टितमवलोक्य कुलीरक: प्रोवाच - “माम, किमेवं रुद्यते भवताऽद्य ?"
प्रश्ना:-
Q.1. वटवृक्षः कुत्र कथंभूतः च अस्ति ?
Q.2. कः बकवालकान् भक्षयति स्म?
Q.3. कथंभूतः एकः बकः सरस्तीरमासाद्य तिष्ठति ?
Q.4. कथंभूतं वकं दृष्ट्वा कुलीरकः कि प्रोवाच ?

काञ्चीनगरे शक्तिकुमारो नाम एकः श्रेष्ठिपुत्रः प्रतिवसति स्म। स यदा स्वकीयस्य जीवनस्य द्वाविंशतितमे वर्षे प्रविष्टस्तदा चिन्तामापन्नः -नास्ति दारविहीनानाम् अननुरूपगुणदाराणां च सुखम् । तत्कथं गुणवत भार्याम् अहं विन्देयमिति। ततः स प्रभूतं विचार्य वस्त्रान्ते पिनद्धशालिः दारग्रहणाय विविधान देशान अभ्रमत। एकदा स कावेरीतीरपत्तने समागतः।
प्रश्ना:-
Q.1. देशान् भ्रमन् एकदा शक्तिकुमार: कुत्र समागत: ?
Q.2. श्रेष्ठिपुत्रस्य नाम किम् ?
Q.3. कस्मिन् वर्षे प्रविष्ट: शक्तिकुमार: चिन्तामापन्न: ?
Q.4. शक्तिकुमारः कीमर्थ देशम् अभ्रमत् ?