_____________ ईदृशं दानम् इच्छन् याचकः प्रेरितः स्यात् । [उच्चैः, नूनम्]
Question types
Grammar question types
337 questions across 14 question groups — pick any mix to generate a Sanskrit Communicative paper with step-by-step answer keys.
337
Questions
14
Question groups
5
Question types
01
मञ्जूषायां प्रदत्तैः उचितैः अव्ययपदैः अधोलिखितवाक्येषु रिक्तस्थानानि पूरयत |[1M]
15 Q→02अधोलिखित-कथाम् उत्तरपुस्तिकायां लिखत - [4M]
3 Q→03गद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत |[अपठितावबोधनम्]
15 Q→04पत्रं लिखितं | [5m]
20 Q→05चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत -[5M]
26 Q→06विषयम् अधिकृत्य मञ्जूषाप्रदत्तशब्दानां साहाय्येन न्यूनातिन्यूनं पञ्चभिः संस्कृतवाक्यैः एकम् अनुच्छेदं लिखत | [5M]
20 Q→07संवादं मञ्जूषाया: सहायतया रिक्तस्थानपूर्तिं कृत्वा सम्पूरयत—[5M]
10 Q→08मञ्जूषाया: सहायतया निम्नलिखितां कथापूर्तिं कुरुतं—[5M]
10 Q→09सन्धिं सन्धिच्छेदं वा कुरुत |[1M]
124 Q→10समासं विग्रहं वा प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत | [1M]
15 Q→11प्रकृति-प्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा उचितम् उत्तरं विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत |[1M]
15 Q→12वाच्यपरिवर्तनम् - [1M]
40 Q→13कालबोधकशब्दैः अधोलिखित-दिनचर्यां पूरयत |[1M]
12 Q→14अशुद्धपदाय उचितपदं चित्वा वाक्यानि पुनः लिखत |[1M]
12 Q→Sample Questions
Grammar questions
One sample from each question group in this chapter. Select any group above to see the full set with answer keys.
View full solution →
____________ उक्त्वा सः अन्तर्हितः अभवत्। [इति, च]
यदि अहं तव सन्ततिं न पालयामि _______________ कुत्र स्युः पिकाः। [इव, तर्हि]
अग्निः ____________ दहति माम् अयं शोकः। [इव, तर्हि]
धैर्य लयसमर्थ ___________ षडेते पाठका गुणाः। [इति, च]
एकदा स्वपुण्यानां फलैः बोधिसत्वः शिवीनां राजा अभवत्। सः अतिविनम्रः (i) _____________ च आसीत्। प्रजाकल्याणार्थ सः सर्वत्र (ii) _____________ निर्माणम् अकरोत्। एतासु दानशालासु (iii) _____________ आगत्य अभीष्टानि वस्तूनि लभन्ते स्म। (iv) _____________ राजा दानशालासु विचरन् सन्तुष्टानाम् (v) _____________ विरलसंख्यां दृष्ट्वा दुःखी अभवत्। राजा स्वशरीरस्य दानं कर्तुं (vi) _____________ अकरोत्। एतत् ज्ञात्वा सर्वे एव (vii) _____________ सञ्जाताः। तस्य दानशीलतां परीक्षितुम् (viii) _____________ तत्र आगच्छत्।
मञ्जूषा
व्याकुलाः, बुद्धिमान्, निश्चयम्, इन्द्रः, अर्थिनः, दानशालानाम्, एकदा, याचकानां।
एकस्मिन् नगरे चन्द्रः नाम (i) _____________ वसति स्म। तस्य पुत्राः वानरैः सह क्रीडन्ति स्म। तेभ्यः भोजनं च यच्छन्ति स्म। तत्रैव एकं मेषयूथम् आसीत् येषु एकः मेषः (ii) _____________ प्रविश्य सर्वमेव भक्षयति। मेषस्य सूपकाराणां मध्ये (iii) _____________ दृष्ट्वा यूथपतिः कपीन् राजगृहं त्यक्तुम् अवदत् । यूथपतिः एकाकी एव वनम् अगच्छत् यतः ते कपयः (iv) _____________ त्यक्तुम् न इच्छन्ति स्म । ततः सः मेषः यावत् महानसं प्रविशति तावत् सः सूपकारेण च (v) _____________ काष्ठेन ताडितः। ऊर्णाप्रचुरः मेषः जाज्वल्यमानशरीरः दाहवेदनया भूमौ लुठति। तस्य प्रलुठतः तृणेषु वह्निज्वालाः समुत्थिताः। ज्वालमालाकुलाः अश्वाः अधावन् तेषु केचन (vi) _____________ वैद्येन उक्तं यत् कपिमेदसा एव दाहदोषस्य (vii) _____________ भविष्यति। भयत्रस्ताः कपयः अचिन्तयन् यत् अस्माभिः (viii) _____________ अवधीरिताः ।
मञ्जूषा :
स्वर्गसमानोपभोगान्, अर्धज्वलितेन, राजा, गुरुजनोपदेशाः, पाकशाला, नाशः, कलहं, दग्धाः ।
"चन्द्रनामकस्य राजपुत्राः राजगृहे वानरान् पालयन्ति स्म। तस्मिन् राजगृहे (i) _____________ एकं मेषयूथम् अपि आसीत् । तेषु एकः उद्दण्डः मेषः अहर्निशं (ii) _____________ एकं प्रविश्य यत् पश्यति स्म तत् खादति स्म । अतः तेन सह सूपकाराणां कलहः भवति स्म। मेषस्य सूपकाराणां च कलहं दृष्ट्वा वानराणां बुद्धिमान् यूथपतिः तान् अवदत्- एतेषां कलहो वानराणां विनाशकारणं भविष्यति अतः (iii) _____________ राजभवनं त्यक्त्वा वनं गच्छाम । किन्तु (iv) _____________ वानरा: तस्य वचनम् अश्रद्धेयं मत्वा वनं न अगच्छन्। एकदा सः उद्दण्डः (v) _____________ सूपकारैः ज्वलितकाष्ठेन ताडितः । ऊर्णाप्रचुरः मेषः जाज्वल्यमानशरीरः निकटस्थाम् अश्वशालां प्राविशत्। तेन अश्वशालायाम् अपि अग्निज्वालाः समुत्थिताः । अतः केचित् अश्वाः दग्धाः केचित् च (vi) _____________ । राजवैद्यः नृपम् अवदत् यत् अश्वानां वह्निदाहसमुद्भवः दोषः (vii) _____________ मेदसा नाशमभ्येति । राजा आदिशत्- यथोचितं क्रियताम्। राजादेशं श्रुत्वा भयत्रस्ताः (viii) _____________ अचिन्तयन्-अवधीरिताः अस्माभिः गुरुजनोपदेशाः।
मञ्जूषा :
मृताः, मेषः, वानराः, बालवाहनयोग्यम्, मदोद्धताः, वयम्, वानराणाम्, महानसम् ।
भारतवर्षे 'ग्रीष्म-वर्षा-शरद्-हेमन्त शिशिर वसन्त' इति षड् ऋतवः भवन्ति। तेषु 'वसन्तः' ऋतुराजः कथ्यते। वसन्तः ऋतुः फाल्गुने चैत्रमासे च भवति। तदा शैत्यं न्यूनं भवति। वसन्ते द्वौ प्रमुखौ उत्सवौ स्तः वसन्तोत्सवः होलिकोत्सवश्च । वसन्ते सर्वत्र प्रमोदः भवति। सर्वत्र प्रकृतिः विविधवणैः कुसुमैः हरितपल्लवैश्च सुसज्जिता दृश्यते। आम्रवृक्षे कोकिलस्य मधुरध्वनिः सर्वान् जनान् आकर्षति। सर्वत्र रम्यं वातावरणं भवति। नराः, नार्यः, युवानः, वृद्धाः च समुदं गायन्ति नृत्यन्ति च। धन्यः एषः ऋतुः यः प्रकृतेः अलौकिकीम् अद्भुतां रमणीयां रचनां च प्रदर्शयति। वयं प्रवृतिं नमामः ।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) ऋतुराजः कः कथ्यते?
(ii) भारतवर्ष कति ऋतवः भवन्ति?
(iii) वसन्तः कः कथ्यते?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वसन्ते को प्रमुखौ उत्सवौ भवतः?
(ii) वसन्ते सर्वत्र प्रकृतिः कीदृशी दृश्यते ?
(iii) भारते कति ऋतवः भवन्ति?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य वृ़ते उपयुक्तं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'नमामः' इति व्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) वयम् (ख) अहम् (ग) त्वम् (घ) सर्वम्
(ii) अनुच्छेदे 'पुष्पैः' इत्यस्य समानार्थकं पदं किं प्रयुक्तम्?
(क) पुष्पैः (ख) कुसुमैः (ग) पत्रैः (घ) गुच्छेः
(iii) 'स्वभार्या बालौ च बुभुक्षुया निष्प्राणान्निव।' अत्र वाक्ये 'पत्नीम्' इत्यस्य पदस्य कः पर्यायः आगतः ?
(क) अधिकम् (ख) अल्पम् (ग) न्यूनम् (घ) दीर्घम्
(iv) 'भवति' इति पदस्य कर्तृपदंकिम्?
(क) आमोदः (ख) प्रसन्नता (ग) क्रोध: (घ) प्रमोदः
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) ऋतुराजः कः कथ्यते?
(ii) भारतवर्ष कति ऋतवः भवन्ति?
(iii) वसन्तः कः कथ्यते?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वसन्ते को प्रमुखौ उत्सवौ भवतः?
(ii) वसन्ते सर्वत्र प्रकृतिः कीदृशी दृश्यते ?
(iii) भारते कति ऋतवः भवन्ति?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य वृ़ते उपयुक्तं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'नमामः' इति व्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) वयम् (ख) अहम् (ग) त्वम् (घ) सर्वम्
(ii) अनुच्छेदे 'पुष्पैः' इत्यस्य समानार्थकं पदं किं प्रयुक्तम्?
(क) पुष्पैः (ख) कुसुमैः (ग) पत्रैः (घ) गुच्छेः
(iii) 'स्वभार्या बालौ च बुभुक्षुया निष्प्राणान्निव।' अत्र वाक्ये 'पत्नीम्' इत्यस्य पदस्य कः पर्यायः आगतः ?
(क) अधिकम् (ख) अल्पम् (ग) न्यूनम् (घ) दीर्घम्
(iv) 'भवति' इति पदस्य कर्तृपदंकिम्?
(क) आमोदः (ख) प्रसन्नता (ग) क्रोध: (घ) प्रमोदः
क्रोधः मनुष्यस्य महान् शत्रुः। क्रुद्धः जनः गुरून् अपि निन्दति, अपभाषणं करोति, ज्येष्ठानां हितवचनानि अपि न शृणोति। तस्माद् वयं क्रोधे सावधानाः भवेम। यदि क्रोधः आगच्छति तदा तस्मिन् एव क्षणे मौनं धारणीयम्। मौनेन मनः शान्तं भवति। वाणी अपि नियन्त्रिता भवति। ईदृशे काले किञ्चित् पुस्तकं गृहीत्वा पठेम। कोपात् सर्वदा आत्मानं रक्षेम।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) क्रोधे आगते किं धारणीयम् ?
(ii) क्रुद्धः जनः केषां हितवचनानि न शृणोति?
(iii) मौनेन कः शान्तं भवति?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) मनुष्यस्य महान् शत्रुः कः?
(ii) मौनेन वाणी कीदृशी भवति ?
(iii) यदि क्रोधः आगच्छति तदा किम् धारणीयम् ?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'क्रुद्धः' इति कस्य पदस्य विशेषणम् ?
(क) गुरोः (ख) जनस्य (ग) शत्रोः (घ) ज्येष्ठस्य
(ii) 'भवेम' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
(क) जनः (ख) वाणी (ग) क्रोधः (घ) वयम्
(iii) 'सर्वस्मिन् काले' इत्यर्थे किम् अव्ययपदं गद्यांशे प्रयुक्तम् ?
(क) सर्वदा (ख) नियन्त्रिता (ग) तस्मिन् एव (घ) अपि
(iv) 'असावधानाः' इति पदस्य किं विलोमपदम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) नियन्त्रिता (ख) सर्वदा (ग) सावधानाः (घ) शान्तम्
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) क्रोधे आगते किं धारणीयम् ?
(ii) क्रुद्धः जनः केषां हितवचनानि न शृणोति?
(iii) मौनेन कः शान्तं भवति?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) मनुष्यस्य महान् शत्रुः कः?
(ii) मौनेन वाणी कीदृशी भवति ?
(iii) यदि क्रोधः आगच्छति तदा किम् धारणीयम् ?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'क्रुद्धः' इति कस्य पदस्य विशेषणम् ?
(क) गुरोः (ख) जनस्य (ग) शत्रोः (घ) ज्येष्ठस्य
(ii) 'भवेम' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
(क) जनः (ख) वाणी (ग) क्रोधः (घ) वयम्
(iii) 'सर्वस्मिन् काले' इत्यर्थे किम् अव्ययपदं गद्यांशे प्रयुक्तम् ?
(क) सर्वदा (ख) नियन्त्रिता (ग) तस्मिन् एव (घ) अपि
(iv) 'असावधानाः' इति पदस्य किं विलोमपदम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) नियन्त्रिता (ख) सर्वदा (ग) सावधानाः (घ) शान्तम्
यदि मनः प्रसन्नम् अस्ति तर्हि वयं सर्वाणि कार्याणि सम्यक् कर्तुं शक्नुमः। मनः खिन्नम् असन्तुष्टं वा अस्ति चेत् अस्माकं प्रेरणा न भवति। अतः मनसः प्रसन्नतारक्षणम् अत्यन्तम् आवश्यकम्। जयपराजययोः आरम्भः अपि जनानां मनसि भवति। स्नेहस्य शत्रुतायाः आरम्भः अपि तेषां मनसि एव भवति। जनैः सर्वदा भावात्मकचिन्तनं करणीयम्। अभावात्मकचिन्तनकर्ता जीवने सर्वत्र कष्टानि एव अनुभवति। अत एव उक्तम्- "मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः"।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) बन्धमोक्षयोः कारणं किम् अस्ति?
(ii) कस्य प्रसन्नतारक्षणम् आवश्यकम् अस्ति?
(iii) जनः सदा किम् करणीयम् ?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कः जीवने सर्वत्र कष्टानि अनुभवति ?
(ii) कदा वयं सर्वाणि कार्याणि सम्यक् कर्तुं शक्नुमः?
(iii) यदि मनः प्रसन्नम् अस्ति तर्हि वयं किम् कर्तुं शक्नुमः?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'शक्नुमः' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
(क) कर्ता (ख) मनः (ग) वयम् (घ) कार्याणि
(ii) 'अथवा' इति पदस्य किं पर्यायपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
(क) अपि (ख) वा (ग) तर्हि (घ) एव
(iii) 'आरम्भः' इतिपदस्य किं क्रियापदम् अनुच्छेदे प्रयुक्तम्?
(क) शक्नुमः (ख) करणीम् (ग) मनसि (घ) भवति
(iv) गद्यांशे 'तेषाम्' इति सर्वनामपदं केभ्यः प्रयुक्तम्?
(क) कष्टेभ्यः (ख) कार्येभ्यः (ग) जनेभ्यः (घ) जीवनेभ्यः
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) बन्धमोक्षयोः कारणं किम् अस्ति?
(ii) कस्य प्रसन्नतारक्षणम् आवश्यकम् अस्ति?
(iii) जनः सदा किम् करणीयम् ?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कः जीवने सर्वत्र कष्टानि अनुभवति ?
(ii) कदा वयं सर्वाणि कार्याणि सम्यक् कर्तुं शक्नुमः?
(iii) यदि मनः प्रसन्नम् अस्ति तर्हि वयं किम् कर्तुं शक्नुमः?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'शक्नुमः' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
(क) कर्ता (ख) मनः (ग) वयम् (घ) कार्याणि
(ii) 'अथवा' इति पदस्य किं पर्यायपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
(क) अपि (ख) वा (ग) तर्हि (घ) एव
(iii) 'आरम्भः' इतिपदस्य किं क्रियापदम् अनुच्छेदे प्रयुक्तम्?
(क) शक्नुमः (ख) करणीम् (ग) मनसि (घ) भवति
(iv) गद्यांशे 'तेषाम्' इति सर्वनामपदं केभ्यः प्रयुक्तम्?
(क) कष्टेभ्यः (ख) कार्येभ्यः (ग) जनेभ्यः (घ) जीवनेभ्यः
मम प्रियं पुस्तकं रामायणम् अस्ति। अस्मिन् ग्रन्थे मर्यादापुरुषोत्तामस्य श्रीरामस्य जीवनस्य वृत्तं वर्तते। अस्य लेखकः महर्षिः वाल्मीकिः आसीत्। सः आदिकविः आसीत्, अतः तस्य रचनां 'आदिकाव्यम्' इति कृत्वा विद्वांसः स्मरन्ति। एतत् काव्यम् अनुष्टुप् छन्दसि निबद्धम्। अत्र श्लोकानां संख्या चतुर्विंशतिसहस्रं वर्तते, तेन रामायणं 'चतुर्विंशति-साहस्री संहिता' इति नाम्ना अपि विद्वद्भिः स्मर्यते। इदं कविना नारदमुनेः प्रेरणया ब्रह्मणः वचनेन च रचितम्। रामायणे 'बालकाण्ड-अयोध्याकाण्ड अरण्यकाण्ड-किष्किन्धाकाण्ड-सुन्दरकाण्ड-युद्धकाण्ड-उत्तरकाण्ड' इति सप्त काण्डानि वर्तन्ते। केचन विद्वांसः बालकाण्डं उत्तरकाण्डं च अवान्तरकालिकं प्रक्षेपं मन्यन्ते। तत्र श्रीरामस्य प्रमुखतः महापुरुषरूपेण वर्णनं वर्तते।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) रामायणे कस्य महापुरुषस्य जीवनस्य वृत्तं वर्तते?
(ii) रामायणं केन अन्येन नाम्ना विद्वन्द्भिः स्मर्यते?
(iii) आदिकविः कः आसीत्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) रामायणस्य सप्त-काण्डानां नामानि लिखत ।
(ii) कविना रामायणं कस्य प्रेरणया कस्य वचनेन च रचितम् ?
(iii) केचन विद्वांसः बालकाण्डं उत्तरकाण्डं च किम् मन्यन्ते?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते उचितं शीर्षकं लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'रचितम्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) रामायणम् (ख) विद्वांसः, (ग) श्रीरामः (घ) कविना
(ii) 'अस्य लेखकः' अत्र 'अस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) श्रीरामाय (ख) जीवनाय (ग) रामायाणाय (घ) वाल्मीकिने
(iii) 'महर्षिः' इति पदस्य अनुच्छेदे विशेष्यं किम्?
(क) वाल्मीकिः (ख) लेखक: (ग) कविना (घ) प्रियम्
(iv) 'मूर्खाः' इति पदस्य कः विपर्ययः अनुच्छेदे प्रयुक्तः?
(क) पुस्तकम् (ख) कविः (ग) रामायणम् (घ) विद्वांसः
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) रामायणे कस्य महापुरुषस्य जीवनस्य वृत्तं वर्तते?
(ii) रामायणं केन अन्येन नाम्ना विद्वन्द्भिः स्मर्यते?
(iii) आदिकविः कः आसीत्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) रामायणस्य सप्त-काण्डानां नामानि लिखत ।
(ii) कविना रामायणं कस्य प्रेरणया कस्य वचनेन च रचितम् ?
(iii) केचन विद्वांसः बालकाण्डं उत्तरकाण्डं च किम् मन्यन्ते?
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते उचितं शीर्षकं लिखत।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'रचितम्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) रामायणम् (ख) विद्वांसः, (ग) श्रीरामः (घ) कविना
(ii) 'अस्य लेखकः' अत्र 'अस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) श्रीरामाय (ख) जीवनाय (ग) रामायाणाय (घ) वाल्मीकिने
(iii) 'महर्षिः' इति पदस्य अनुच्छेदे विशेष्यं किम्?
(क) वाल्मीकिः (ख) लेखक: (ग) कविना (घ) प्रियम्
(iv) 'मूर्खाः' इति पदस्य कः विपर्ययः अनुच्छेदे प्रयुक्तः?
(क) पुस्तकम् (ख) कविः (ग) रामायणम् (घ) विद्वांसः
एकस्मिन् ग्रामे एकः वृद्धः वसति स्म। तस्य त्रयः पुत्राः आसम् । त्रयोऽपि पुत्राः बुद्धिमन्तः आसन्। तथापि सः वृद्धः निश्वयम् अकरोत् यत् सः स्वक्षेत्रम्, भूमिं धनस्वार्णादिकम् च तस्मै एव दास्यति यः सर्वाधिकः बुद्धिमान् सिद्धः भविष्यति । एकस्मिन् दिनवे सः वृद्धः सर्वान् पुत्रान् आहूय उक्तवान्- "हे पुत्राः! युष्मासु यः मम कक्षं सर्वं पूरयेत् अहं तस्मै स्वसम्पत्तिं दास्यामि। यूयं सर्वे एव बुद्धिमन्तः स्थ। गच्छत, प्रयासं च कुरुत ।" तदा ज्येष्ठः पुत्रः एकां शकटिकां पूरययित्वा कार्पासम् आनयत्, परं एतेन तु कक्षस्य एकः एव भागः पूरितः जातः। कतिपयदिवसपर्यन्तं विचार्य मध्यमः पुत्रः एकस्मिन् दिने शुष्क-तृणानि आनीय कक्षे स्थापितवान्। परम् एतेन अपि कक्षः रिक्तः एव जातः। अन्ते कनिष्ठस्य पुत्रस्य वारः आसीत्। सः क्षणं विचिन्त्य एकं दीपकम् आनीय तम् दीपकं च प्रज्ज्वलितवान्। दीपकस्य प्रकाशेन समग्रः कक्षः शीघ्रम् एव पूरितः जातः। प्रकाशमयं कक्षं दृष्ट्वा प्रसन्नः च भूत्वा जनकः सर्वां सम्पत्तिं तस्मै अददात् ।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वृद्धस्य कति पुत्राः आसन्?
(ii) अन्ते कस्य वारः आसीत्?
(iii) कः सर्वां सम्पत्तिं अददात्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वृद्धः पुत्रान् आहूय किमकथयत्?
(ii) कनिष्ठः पुत्रः किम् अकरोत्?
(iii) कस्य प्रकाशेन समग्रः कक्षः पूरितः जातः?
इ. अस्य गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत ।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'कक्षे स्थापितवान्' इति क्रियापदस्य गद्यांशे कर्तृपदं किम् अस्ति?
(क) कनिष्ठः पुत्रः (ख) मध्यमपुत्रः (ग) वृद्धः (घ) ज्येष्ठ पुत्रः
(ii) 'अहं स्वसम्पत्तिम् तस्मै दास्यामि'। अत्र 'तस्मै' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) पुत्राय (ख) कनिष्ठपुत्राय (ग) वृद्धाय (घ) मध्यमपुत्राय
(iii) 'सम्पूर्णः' इति पदस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
(क) पूरितः (ख) रिक्तः (ग) समग्रः (घ) शून्यः
(iv) 'दीपकम्' इति पदस्य किं विशेषणपदम्?
(क) सर्वम् (ख) क्षणम् (ग) एकम् (घ) प्रकाशमयम्
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वृद्धस्य कति पुत्राः आसन्?
(ii) अन्ते कस्य वारः आसीत्?
(iii) कः सर्वां सम्पत्तिं अददात्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वृद्धः पुत्रान् आहूय किमकथयत्?
(ii) कनिष्ठः पुत्रः किम् अकरोत्?
(iii) कस्य प्रकाशेन समग्रः कक्षः पूरितः जातः?
इ. अस्य गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत ।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नत्रयम्)
(i) 'कक्षे स्थापितवान्' इति क्रियापदस्य गद्यांशे कर्तृपदं किम् अस्ति?
(क) कनिष्ठः पुत्रः (ख) मध्यमपुत्रः (ग) वृद्धः (घ) ज्येष्ठ पुत्रः
(ii) 'अहं स्वसम्पत्तिम् तस्मै दास्यामि'। अत्र 'तस्मै' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) पुत्राय (ख) कनिष्ठपुत्राय (ग) वृद्धाय (घ) मध्यमपुत्राय
(iii) 'सम्पूर्णः' इति पदस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
(क) पूरितः (ख) रिक्तः (ग) समग्रः (घ) शून्यः
(iv) 'दीपकम्' इति पदस्य किं विशेषणपदम्?
(क) सर्वम् (ख) क्षणम् (ग) एकम् (घ) प्रकाशमयम्
भवती यज्ञाहुति: नाम बालिका भ्रातु: (अनुजस्य) गौरवस्य शिक्षणविषये ज्ञातुं स्वमातु: समीपे पत्रं लेखितुमिच्छति। अत: मञ्जूषाया: सहायतया तत् सुष्ठु सम्पूर्य लिखतु—
(i) ...........................
गार्गीमहाविद्यालय:
नवदिल्ली
तिथि: ...........................
अतीव आदरार्हा: (ii) ...........................
सादरं (iii) ...........................
अत्र सर्वं कुशलं विद्यते। भवतां सर्वेषां (iv) ........................... इच्छामि । अनेकानि दिनानि (v) ........................... अनुजस्य गौरवस्य कश्चिदपि समाचार: न प्राप्त: । स: कथमस्ति ? तस्य (vi) ......................... कीदृशं वर्तते? गृहस्य कार्येषु स: (vii) ..
भवती यज्ञाहुति: नाम बालिका भ्रातु: (अनुजस्य) गौरवस्य शिक्षणविषये ज्ञातुं स्वमातु: समीपे पत्रं लेखितुमिच्छति। अत: मञ्जूषाया: सहायतया तत् सुष्ठु सम्पूर्य लिखतु—
(i) ...........................
गार्गीमहाविद्यालय:
नवदिल्ली
तिथि: ...........................
अतीव आदरार्हा: (ii) ...........................
सादरं (iii) ...........................
अत्र सर्वं कुशलं विद्यते। भवतां सर्वेषां (iv) ........................... इच्छामि । अनेकानि दिनानि (v) ........................... अनुजस्य गौरवस्य कश्चिदपि समाचार: न प्राप्त: । स: कथमस्ति ? तस्य (vi) ......................... कीदृशं वर्तते? गृहस्य कार्येषु स: (vii) ......................... गृह्णाति न वा? तस्मै कथयतु भवती यत् मानवजीवने (viii) ........................... एव एकमात्रम् आधारोऽस्ति। अत: भविष्ये जीवने साफल्यार्थं कठिनं (ix) ......................... कृत्वा स: पठेत्।
सधन्यवादम्।
भवदीया पुत्री
(x) ...........................
:
..
मञ्जूषा
| भागम्, यज्ञाहुति:, मातृचरणा:, व्यतीतानि, पठनम्, स्वास्थ्यम्,प्रणामम्, छात्रावास:, कुशलताम्, परिश्रमम् |
....................... गृह्णाति न वा? तस्मै कथयतु भवती यत् मानवजीवने (viii) ........................... एव एकमात्रम् आधारोऽस्ति। अत: भविष्ये जीवने साफल्यार्थं कठिनं (ix) ......................... कृत्वा स: पठेत्।
सधन्यवादम्।
भवदीया पुत्री
(x) ...........................
:
..
मञ्जूषा
| भागम्, यज्ञाहुति:, मातृचरणा:, व्यतीतानि, पठनम् स्वास्थ्यम्,प्रणामम्, छात्रावास:, कुशलताम्, परिश्रमम् |
सागरे (मध्यप्रदेशे) भवत: दिवाकरस्य माता रुग्णा अस्ति। तस्या: समाचारं ज्ञातुं भवान् स्वपितरं प्रति पत्रं लिखति। तत्पत्रं मञ्जूषाया: सहायतया सम्पूरयतु भवान्—
देवालय परिसर:
(i) ...........................
खण्डवा (मध्यप्रदेश:)
तिथि: ...........................
सेवायाम्,
समादरणीया: पितृमहाभागा:!
(ii) ...........................
सेवायां निवेद्यते यत् अत्र सर्वं (iii) ........................... अस्ति। भवतां सर्वेषां कुशलतां प्रति उत्सुकोऽस्मि। श्रूयते यत् सम्प्रति (iv) ........................... स्वास्थ्यं सुष्ठु नास्ति । सा केन कारणेन (v) ........................... अस्ति? कृपया पत्रे लिखतु भवान्। तस्या: निरीक्षणं (vi) ........................... कृतं न वा ? अथवा तेन किं (vii) ........................... ? एतदपि लिखतु भवान् । अहं मातु: (viii) ........................... प्रति अतीव चिन्तितोऽस्मि। कृपया तां कस्यचिदपि श्रेष्ठचिकित्सकस्य (ix) ........................... नयतु भवान् । यत: तस्या: उचितं निरीक्षणं भवेत्।
(x) भवदीय: ........................... सुत:
दिवाकर:
..
मञ्जूषा
| समीपे, रामजन्मविद्यालय:, चिकित्सकेन, स्वास्थ्यम्, आज्ञाकारी, रुग्णा,सादरं प्रणामम्, कथितम्, कुशलम् मातु: |
भवान् महेश:। भवत: विद्यालये सर्वशिक्षाकार्यक्रम: आयोजित:। स्वविद्यालयस्य कार्यक्रमविषये मित्रं रमेशं प्रति लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायां प्रदत्तै: पदै: पूरयित्वा पत्रं पुन: लिखतु—
गृहसंख्या–25
अ–1 मोतीनगरम्
(i) ........................... ।
तिथि: ...........................
प्रिय मित्र (ii) ...........................!
सप्रेम नमो नम: ।
अत्र कुशलं तत्रास्तु । मित्र! अस्माकं विद्यालये (iii) ........................... सर्वशिक्षा–कार्यक्रम: आयोजित: । वयं छात्रा: भिन्नवर्गेषु विभक्ता: भूत्वा विद्यालयस्य समीपस्थानि (iv) ........................... गतवन्त: । तत्र लघुकुटीरे (v) ........................... निरक्षरान् जनान् शिक्षाया: महत्त्वं बोधितवन्त: । बालकान् विद्यालये प्रेषणार्थं तान् (vi) ........................... । अस्माकं कार्यक्रमस्य प्रभावेण इदानीम् अस्माकं विद्यालये (vii) ........................... परिमिता: (viii) ........................... बालका: पठितुम् आरब्धवन्त: । भवान् स्वविद्यालयस्य (ix) ........................... विषये लिखतु।
भवदीयं मित्रम् (x) .........................
..
मञ्जूषा
| गतगुरुवासरे, पञ्चविंशति:, निवसत:, दिल्लीत: निर्धना:,रमेश, कार्यक्रमस्य, अशिक्षितक्षेत्राणि महेश: प्रेरितवन्त: |
स्वमित्रं प्रति लिखिते पत्रे मञ्जूषायां प्रदत्तै: शब्दै: रिक्तस्थानानि पूरयित्वा पुन: लिखत—
रामकृष्णपुरम्
नवदिल्ली
दिनाङ्क: ...........................
प्रिय (i) ...........................
सप्रेम नमोनम:।
(ii) ........................... कुशलं तत्रास्तु। परं हर्षस्य विषयोऽयं यत् (iii) ........................... भगिन्या: विवाह: सुनिश्चितो जात:। (iv) ........................... जयपुरत: आगमिष्यति । विवाहस्य कार्यक्रम: (v) ........................... मासे दशम्यां तारिकायां गृहं समया (vi) ........................... सम्पत्स्यते। अत: भवान् अस्मिन् (vii) ........................... सपरिवारम् अत्र आगत्य शोभां वर्धयतु।
(viii) ........................... अनुवर्तते । मातृपितृचरणयो: मे (ix) ........................... ।
भवदीयं मित्रम्
(x) ...........................
मञ्जूषा
| शान्तनु:, अग्रिमे, अत्र, सुहृत्, प्रणामाञ्जलि:, मम, उद्याने शुभावसरे,कार्यक्रम:, वरयात्रा |
भवान् रवि:। भवत: मित्रस्य अशोकस्य सफलतां ज्ञात्वा तस्मै लिखिते वर्धापने पत्रे शब्दसूची–सहायतया रिक्तस्थानपूर्तिं करोतु भवान्—
(i) ...........................
दिनाङ्क: ...........................
प्रिये (i) ...........................!
नमस्ते ।
अहम् कुशलोऽस्मि । समाचारपत्रेण ज्ञातं यत् (iii) ........................... दशमी–कक्षायाम् दिल्लीराज्ये (iv) ........................... स्थानं प्राप्तम् । इदं ज्ञात्वा अहं (v) ......................... अस्मि । भवता परिश्रमस्य फलं प्राप्तम्, एकम् अपि क्षणं भवता (vi) ........................ न व्यतीतम् । अत: भवान् इदं स्थानं प्राप्तुं (vii) ........................... अभवत् । मम (viii) ........................... स्वीकरोतु । भविष्येऽपि एवम् एव सफलतां लभेत । एषा मम (ix) ........................... ।
भवत: अभिन्नं मित्रम्
(x) ...........................
मञ्जूषा
| भवता, रवि:, कामना, अशोक, समर्थ:, हर्षित:, प्रथमम् वर्धापनम्,नागपुरत:, व्यर्थम् |
मञ्जूषा : व्याध:, तण्डुलान्, प्रसार्य, जालम्, प्रासारयत्, वने, वृक्षा:, कपोता:, मिलित्वा, आदाय, नभसि, उड्डीय, अन्यत्र, धावति, नष्टम्
मञ्जूषा : छात्रा:, पादपानाम्, लक्षम्, कुर्वन्ति, शिक्षकैं, पर्यावरणम्, सम्भूय, क्षेत्रे, विशालम्, वृक्षारोपणम्, वनमहोत्सव:
मञ्जूषा : उपवनम्, बालिका:, वृक्षा:, पादपा:, प्रसन्ना:, पञ्च, अस्ति, सन्ति, क्रीडन्ति, कन्दुकेन, शोभन्ते, पर्वता:, पक्षिण:, आकाशे, पश्यन्ति, भ्रमन्ति, परिवेश:, सुन्दर
मञ्जूषा : उद्यानम्, अवकाश:, भ्रमणार्थम्, जना:, बालिका:, बालका:, भोजनम्, वृक्षा:, अध:, क्रीडन्ति, खादन्ति, भ्रमन्ति, सन्ति, कन्दुकेन, पादपा:, अस्ति, नद्या:, तटे, सर्वे, प्रसन्ना:
मञ्जूषा : बालका:, उद्याने, वृक्षा:, क्रीडन्ति, प्रसन्ना:, तिष्ठत:, पुष्पाणि, व्यायामम्, वृद्ध:, कन्दुकेन, गच्छति, स्त्रियौ, परस्परम्
‘पर्यावरणम्’
[ मञ्जूषा :महानगरेषु, उद्योगेभ्य:, वृक्षारोपणम्, प्रदूषिता, जीवनस्य, नदी, प्लास्टिकस्यूता:, अवकरम्, मलिनम्, विषमयम्, जलम्, आधार:]
[ मञ्जूषा :महानगरेषु, उद्योगेभ्य:, वृक्षारोपणम्, प्रदूषिता, जीवनस्य, नदी, प्लास्टिकस्यूता:, अवकरम्, मलिनम्, विषमयम्, जलम्, आधार:]
‘तपोवनम्’
[ मञ्जूषा :ऋषे:, आश्रमम्, छात्रा:, निवसन्ति, पठन्ति, गुरुमाता, तप:, पशव:, पक्षिण:, निर्भया:, ब्रह्मचारिण:, एव, अपि, अध्यापनम्, च]
[ मञ्जूषा :ऋषे:, आश्रमम्, छात्रा:, निवसन्ति, पठन्ति, गुरुमाता, तप:, पशव:, पक्षिण:, निर्भया:, ब्रह्मचारिण:, एव, अपि, अध्यापनम्, च]
‘जलप्रदूषणम्’
[ मञ्जूषा :अवकरम्, नदीषु, जना:, कार्यशालाभ्य:, दूषितम्, मलम्, क्षिपन्ति, स्वच्छम्, क्षालयन्ति, वस्त्राणि, पूजा–सामग्री, पुष्पाणि, नालिकामार्गेण, जायन्ते, रोगा:, भवन्ति, रुग्णा:, पीत्वा]
[ मञ्जूषा :अवकरम्, नदीषु, जना:, कार्यशालाभ्य:, दूषितम्, मलम्, क्षिपन्ति, स्वच्छम्, क्षालयन्ति, वस्त्राणि, पूजा–सामग्री, पुष्पाणि, नालिकामार्गेण, जायन्ते, रोगा:, भवन्ति, रुग्णा:, पीत्वा]
‘मम प्रियक्रीडा’
[ मञ्जूषा :बालका:, अभ्यासार्थम्, खेलन्ति, कुशलिन:, प्रशिक्षणशिविरम्, आगच्छन्ति, दर्शका:, द्रष्टुम्, धावका:, सह, कन्दुकेन, भविष्ये, इच्छन्ति, क्रीडाक्षेत्रम्, खेलभावना, वसन्ति, अपि]
[ मञ्जूषा :बालका:, अभ्यासार्थम्, खेलन्ति, कुशलिन:, प्रशिक्षणशिविरम्, आगच्छन्ति, दर्शका:, द्रष्टुम्, धावका:, सह, कन्दुकेन, भविष्ये, इच्छन्ति, क्रीडाक्षेत्रम्, खेलभावना, वसन्ति, अपि]
‘परोपकार:’
[ मञ्जूषा : परेषाम् उपकार:, कथ्यते, नद्या:, जलम्, ऋषय:, वृक्षा:, परार्थाय, दयालुता, सर्वत्र, जना:, वारिवाहा:]
[ मञ्जूषा : परेषाम् उपकार:, कथ्यते, नद्या:, जलम्, ऋषय:, वृक्षा:, परार्थाय, दयालुता, सर्वत्र, जना:, वारिवाहा:]
माता–पुत्रयो: मध्ये स्वादु स्वास्थ्यकरञ्च भोजनमुपरि वार्तालापं भवति तत् संवादं मञ्जूषाया: सहायतया पूरयतु भवान्—
पुत्री — मात:! अद्य भवती मम अल्पाहारे किं पचति?
माता — पुत्र! अद्य अहं तव (i) ____________________ ।
पुत्री — (नासिकां संकोचयन्ती) अम्बे! प्रतिदिनं भवती केवलं रोटीका: शाकं च पचति। एतत् मह्यम् न रोचते।
माता — (ii) ____________________?
पुत्री — मात: ! मह्यम् तु कृष्णचणकानि पूरिकां च रोचन्ते । तत् तु अतीव स्वादु भवति।
माता — पुत्र! (iii) ____________________ ।
पुत्री — कथम् अम्बे! मम विद्यालयस्य पाकशालायां तु तत् प्रतिदिनं पच्यते।
अम्बा — (iv) ____________________ ।
पुत्री — एतत् कथम् माता?
अम्बा — पुत्रि! शृणु । तत्र व्यापारस्य दृष्ट्या भोजनानि पाच्यन्ते। अत: स्वास्थ्यस्य उपरि ध्यानं न दत्वा भोजनेषु केवलं स्वादमेव वर्धयन्ति पाचका:। (v) ____________________ ।
पुत्री — सधन्यवादं मात:! अधुना अहं भवत्या पाचितं भोजनमेव खादिष्यामि।
मञ्जूषा :
तर्हि तुभ्यं किं रोचते, अल्पाहारे शाकं रोटिकाञ्च पचामि, प्रतिदिनं तु तादृशं भोजनम् उचितं न भवति परं मातु: हस्तेन पक्वे भोजने यथासम्भवं स्वादं स्वास्थ्यं च द्वयमेव भवति। अत: तत् भोजनं हितकारि भवति, तत्र पाचका: केवलं स्वादमेव लक्ष्यीकृत्य भोजनानि पचन्ति, स्वास्थ्यस्य उपरि कोऽपि तत्र ध्यानं न ददाति।
पुत्री — मात:! अद्य भवती मम अल्पाहारे किं पचति?
माता — पुत्र! अद्य अहं तव (i) ____________________ ।
पुत्री — (नासिकां संकोचयन्ती) अम्बे! प्रतिदिनं भवती केवलं रोटीका: शाकं च पचति। एतत् मह्यम् न रोचते।
माता — (ii) ____________________?
पुत्री — मात: ! मह्यम् तु कृष्णचणकानि पूरिकां च रोचन्ते । तत् तु अतीव स्वादु भवति।
माता — पुत्र! (iii) ____________________ ।
पुत्री — कथम् अम्बे! मम विद्यालयस्य पाकशालायां तु तत् प्रतिदिनं पच्यते।
अम्बा — (iv) ____________________ ।
पुत्री — एतत् कथम् माता?
अम्बा — पुत्रि! शृणु । तत्र व्यापारस्य दृष्ट्या भोजनानि पाच्यन्ते। अत: स्वास्थ्यस्य उपरि ध्यानं न दत्वा भोजनेषु केवलं स्वादमेव वर्धयन्ति पाचका:। (v) ____________________ ।
पुत्री — सधन्यवादं मात:! अधुना अहं भवत्या पाचितं भोजनमेव खादिष्यामि।
मञ्जूषा :
तर्हि तुभ्यं किं रोचते, अल्पाहारे शाकं रोटिकाञ्च पचामि, प्रतिदिनं तु तादृशं भोजनम् उचितं न भवति परं मातु: हस्तेन पक्वे भोजने यथासम्भवं स्वादं स्वास्थ्यं च द्वयमेव भवति। अत: तत् भोजनं हितकारि भवति, तत्र पाचका: केवलं स्वादमेव लक्ष्यीकृत्य भोजनानि पचन्ति, स्वास्थ्यस्य उपरि कोऽपि तत्र ध्यानं न ददाति।
शिक्षा — स्वास्थ्यम् उपरि पितापुत्रयो: मध्ये भूतमिमम् वार्तालापं मञ्जूषाया: सहायतया पूरयतु भवान्—
पिता — (पुत्रम्) पुत्र! कथं तव पठनम् अधुना चलति?
पुत्र: — (पितरम्) तात! (i) ____________________ ।
पिता — ओह, पुत्र! जीवने केवलं शिक्षाया: आवश्यकता न भवति, स्वास्थ्यमपि आवश्यकं वर्तते।
पुत्र: — (ii) ____________________?
पिता — एतस्मै योगस्य व्यायामस्य अभ्यास आवश्यको वर्तते।
पुत्र: — (iii) ____________________?
पिता — पुत्र! समय: तु सर्वेषां समीपे भवति केवलं तस्य वण्टनं कर्तव्यम्।
पुत्र: — (iv) ____________________?
पिता — पुत्र! प्रात:काले उचिते समये उत्थाय नित्यकर्म कृत्वा प्रथमम् अध्ययनं कर्तव्यम् पश्चात् उद्यानं गत्वा योगं व्यायामञ्च कर्तव्यम् । एतस्य अभ्यास: नित्यमेव करणीय:।
पुत्र: — उत्तमम्, पिताश्री । (v) ____________________ ।
पिता — शुभं भवतु पुत्र! सफलो भव ।
मञ्जूषा :
परीक्षाया: समय: निकटेऽस्ति अत: सम्प्रति पठनमेव चलति, तर्हि, मया किं कर्तव्यम्, अद्यत: अहं प्रतिदिनमेव अस्य अभ्यासं करिष्यामि, सम्प्रति पठनाय एव समय: अपर्याप्त: भवति योगाय समय: कुत्र, तर्हि तत् कथं प्राप्यते
पिता — (पुत्रम्) पुत्र! कथं तव पठनम् अधुना चलति?
पुत्र: — (पितरम्) तात! (i) ____________________ ।
पिता — ओह, पुत्र! जीवने केवलं शिक्षाया: आवश्यकता न भवति, स्वास्थ्यमपि आवश्यकं वर्तते।
पुत्र: — (ii) ____________________?
पिता — एतस्मै योगस्य व्यायामस्य अभ्यास आवश्यको वर्तते।
पुत्र: — (iii) ____________________?
पिता — पुत्र! समय: तु सर्वेषां समीपे भवति केवलं तस्य वण्टनं कर्तव्यम्।
पुत्र: — (iv) ____________________?
पिता — पुत्र! प्रात:काले उचिते समये उत्थाय नित्यकर्म कृत्वा प्रथमम् अध्ययनं कर्तव्यम् पश्चात् उद्यानं गत्वा योगं व्यायामञ्च कर्तव्यम् । एतस्य अभ्यास: नित्यमेव करणीय:।
पुत्र: — उत्तमम्, पिताश्री । (v) ____________________ ।
पिता — शुभं भवतु पुत्र! सफलो भव ।
मञ्जूषा :
परीक्षाया: समय: निकटेऽस्ति अत: सम्प्रति पठनमेव चलति, तर्हि, मया किं कर्तव्यम्, अद्यत: अहं प्रतिदिनमेव अस्य अभ्यासं करिष्यामि, सम्प्रति पठनाय एव समय: अपर्याप्त: भवति योगाय समय: कुत्र, तर्हि तत् कथं प्राप्यते
कक्षायां शिक्षक छात्र–मध्ये संस्कृतभाषाया: महत्त्वमुपरि भूतं वार्तालापं मञ्जूषाया: सहायतया पूरयत यूयम्—
छात्र: — गुरुदेव! भवान् संस्कृतभाषाया: महत्त्वमुपरि किञ्चिद् वदतु।
शिक्षक: — पुत्र! संस्कृतभाषा (i) ____________________ ।
छात्र: — भवान् इदं कथं कथयति यत् संस्कृतभाषा सर्वप्राचीना सर्वोत्कृष्टा च अस्ति?
शिक्षक: — प्रिय वत्स! शृणु (ii) ____________________ ।
छात्र: — इदं तु सत्यमस्ति यत् संस्कृतस्य व्याकरणं तु विशालतमं वर्तते। परम् एषा तु सर्वप्राचीना कथम्?
शिक्षक: — एतद् इदं (iii) ____________________?
छात्र: — गुरुदेव! विज्ञानक्षेत्रे कथम् इदं ज्ञायते?
शिक्षक: — पुत्र! संसारस्य विज्ञाने ये शब्दा: प्रयुज्यन्ते (iv) ____________________?
छात्र: — गुरुवर! अन्तरिक्ष विज्ञाने कथं संस्कृतशब्दा: साहाय्यं कुर्वन्ति?
शिक्षक: — (v) ____________________ ।
छात्र: — भवान् सत्यं वदति अहम् अधुना अस्या: भाषाया: अध्ययनं प्राणपणेन करिष्यामि।
शिक्षक: — उत्तमम् । भवान् अग्रे वर्धतु।
मञ्जूषा :
सर्वप्राचीना सर्वोत्कृष्टा च अस्ति, पुत्र! अन्तरिक्षे तु गुरुत्वाकर्षणशून्यतया शब्दानां क्रमा: परिवर्तिता: भवन्ति अत: अन्यासां भाषाणां अनेन अर्था: परिवर्तन्ते परं संस्कृतेन सह एतत् न भवति, संस्कृतस्य व्याकरणं तु विशालतमं वर्तते, ते तु पूर्वत: एव संस्कृतभाषायां सन्ति, यत् संस्कृतभाषाया: शब्दा: तु सर्वासु भाषासु तत्सम तद्भव वा रूपेण सन्ति।
छात्र: — गुरुदेव! भवान् संस्कृतभाषाया: महत्त्वमुपरि किञ्चिद् वदतु।
शिक्षक: — पुत्र! संस्कृतभाषा (i) ____________________ ।
छात्र: — भवान् इदं कथं कथयति यत् संस्कृतभाषा सर्वप्राचीना सर्वोत्कृष्टा च अस्ति?
शिक्षक: — प्रिय वत्स! शृणु (ii) ____________________ ।
छात्र: — इदं तु सत्यमस्ति यत् संस्कृतस्य व्याकरणं तु विशालतमं वर्तते। परम् एषा तु सर्वप्राचीना कथम्?
शिक्षक: — एतद् इदं (iii) ____________________?
छात्र: — गुरुदेव! विज्ञानक्षेत्रे कथम् इदं ज्ञायते?
शिक्षक: — पुत्र! संसारस्य विज्ञाने ये शब्दा: प्रयुज्यन्ते (iv) ____________________?
छात्र: — गुरुवर! अन्तरिक्ष विज्ञाने कथं संस्कृतशब्दा: साहाय्यं कुर्वन्ति?
शिक्षक: — (v) ____________________ ।
छात्र: — भवान् सत्यं वदति अहम् अधुना अस्या: भाषाया: अध्ययनं प्राणपणेन करिष्यामि।
शिक्षक: — उत्तमम् । भवान् अग्रे वर्धतु।
मञ्जूषा :
सर्वप्राचीना सर्वोत्कृष्टा च अस्ति, पुत्र! अन्तरिक्षे तु गुरुत्वाकर्षणशून्यतया शब्दानां क्रमा: परिवर्तिता: भवन्ति अत: अन्यासां भाषाणां अनेन अर्था: परिवर्तन्ते परं संस्कृतेन सह एतत् न भवति, संस्कृतस्य व्याकरणं तु विशालतमं वर्तते, ते तु पूर्वत: एव संस्कृतभाषायां सन्ति, यत् संस्कृतभाषाया: शब्दा: तु सर्वासु भाषासु तत्सम तद्भव वा रूपेण सन्ति।
प्राचीना भारतीया शिक्षाप्रणाली विषये शिक्षक–शिष्याणां मध्ये भूतं वार्तालापं मञ्जूषाया: सहायतया पूरयत यूयम्—
परमानन्द: — महोदया:! किम् अस्माकं देशे प्राचीनकालेऽपि ईदृशी शिक्षाप्रणाली आसीत्?
शिक्षक: — न (i) ____________________ ।
धनानन्द: — गुरुवर! चरित्र एवं जीवनोपयोगिनी शिक्षा का भवति?
शिक्षक: — यया शिक्षया (ii) ____________________ ।
विवेकानन्द: — गुरुदेव! किं प्राचीने भारतेऽपि अनेकानि शिक्षामन्दिराणि आसन्?
शिक्षक: — आम् पुत्र! तदा तु (iii) ____________________ ।
ब्रह्मानन्द: — गुरुवर! तेषु गुरुकुलेषु पठित्वा बाला: कुत्र उच्चशिक्षां प्राप्नुवन्ति स्म?
शिक्षक: — तदा अस्माकं देशे (iv) ____________________ ।
अच्युतानन्द: — महोदय! तदा केन कारणेन अस्माकं देशस्य पतनम् अभवत?
शिक्षक: — प्रिय छात्र:! (v) ____________________?
परमानन्द: — गुरुदेव! भवान् सत्यं वदति मम प्रियदेशस्य भारतस्य पतनस्य इदमेव कारणमासीत्।
मञ्जूषा : तदा विदेशिन: क्रूरा: आक्रमणकारिण: स्व आक्रमणै: एता: संस्था: मृत्तिकायाम् अमेलयन, विश्वविख्यात: गुरुकुला: विश्वविद्यालया: आसन्, यत्र गत्वा छात्रा: शिक्षाम् अविन्दन्त, ग्रामे ग्रामे अनेकश: गुरुकुला: आसन, यया शिक्षया चरित्रनिर्माणं जीवननिर्माणं च भवति सा एव चरित्र एवं जीवनोपयोगिनी शिक्षा भवति, तदा तु अस्माकं देशे चरित्र एवं जीवनोपयोगिनी शिक्षा आसीत्।
परमानन्द: — महोदया:! किम् अस्माकं देशे प्राचीनकालेऽपि ईदृशी शिक्षाप्रणाली आसीत्?
शिक्षक: — न (i) ____________________ ।
धनानन्द: — गुरुवर! चरित्र एवं जीवनोपयोगिनी शिक्षा का भवति?
शिक्षक: — यया शिक्षया (ii) ____________________ ।
विवेकानन्द: — गुरुदेव! किं प्राचीने भारतेऽपि अनेकानि शिक्षामन्दिराणि आसन्?
शिक्षक: — आम् पुत्र! तदा तु (iii) ____________________ ।
ब्रह्मानन्द: — गुरुवर! तेषु गुरुकुलेषु पठित्वा बाला: कुत्र उच्चशिक्षां प्राप्नुवन्ति स्म?
शिक्षक: — तदा अस्माकं देशे (iv) ____________________ ।
अच्युतानन्द: — महोदय! तदा केन कारणेन अस्माकं देशस्य पतनम् अभवत?
शिक्षक: — प्रिय छात्र:! (v) ____________________?
परमानन्द: — गुरुदेव! भवान् सत्यं वदति मम प्रियदेशस्य भारतस्य पतनस्य इदमेव कारणमासीत्।
मञ्जूषा : तदा विदेशिन: क्रूरा: आक्रमणकारिण: स्व आक्रमणै: एता: संस्था: मृत्तिकायाम् अमेलयन, विश्वविख्यात: गुरुकुला: विश्वविद्यालया: आसन्, यत्र गत्वा छात्रा: शिक्षाम् अविन्दन्त, ग्रामे ग्रामे अनेकश: गुरुकुला: आसन, यया शिक्षया चरित्रनिर्माणं जीवननिर्माणं च भवति सा एव चरित्र एवं जीवनोपयोगिनी शिक्षा भवति, तदा तु अस्माकं देशे चरित्र एवं जीवनोपयोगिनी शिक्षा आसीत्।
एक: छात्र: स्वामी विवेकानन्द विषये स्वशिक्षकेण सह संवादं करोति। तं मञ्जूषाया: सहायतया पूरयतु भवान्—
शिक्षक: — भो: छात्रा:! वदन्तु भवन्त: अस्माकं देशस्य राष्ट्रसन्त: क:?
विनीत: — (i) ____________________ ।
शिक्षक: — उत्तमं पुत्र! तस्य बाल्यावस्थाया: किं नाम आसीत्?
विनम: — मान्यवर! (ii) ____________________।
शिक्षक: — अतीव सुन्दरम् । तस्य आध्यात्मिकः गुरु: क: आसीत्?
विद्याभूषण: — गुरुवर! (iii) ____________________?
शिक्षक: — स: कुत्र गत्वा भारतीयवेदान्तस्य प्रचारम् अकरोत्?
मेधार्थी — (iv) ____________________ ।
शिक्षक: — स्वामिविवेकानन्द: कस्या: संस्थाया: स्थापनाम् अकरोत्?
आरुणि: — गुरुदेव! (v) ____________________ ।
मञ्जूषा : स्वामिविवेकानन्द: रामकृष्णमिशन इति संस्थाया: स्थापनाम् अकरोत् महोदय! अस्माकं देशस्य राष्ट्रसन्त: स्वामी विवेकानन्द: अस्ति, स: अमेरिकादेशस्य शिकागो नगरं गत्वा भारतीयवेदान्तस्य प्रचारम् अकरोत् तस्य बाल्यावस्थाया: नाम श्री नरेन्द्र दत्त: आसीत, तस्य आध्यात्मिकः गुरु: सन्तशिरोमणि: श्रीरामकृष्ण परमहंस: आसीत्।
शिक्षक: — भो: छात्रा:! वदन्तु भवन्त: अस्माकं देशस्य राष्ट्रसन्त: क:?
विनीत: — (i) ____________________ ।
शिक्षक: — उत्तमं पुत्र! तस्य बाल्यावस्थाया: किं नाम आसीत्?
विनम: — मान्यवर! (ii) ____________________।
शिक्षक: — अतीव सुन्दरम् । तस्य आध्यात्मिकः गुरु: क: आसीत्?
विद्याभूषण: — गुरुवर! (iii) ____________________?
शिक्षक: — स: कुत्र गत्वा भारतीयवेदान्तस्य प्रचारम् अकरोत्?
मेधार्थी — (iv) ____________________ ।
शिक्षक: — स्वामिविवेकानन्द: कस्या: संस्थाया: स्थापनाम् अकरोत्?
आरुणि: — गुरुदेव! (v) ____________________ ।
मञ्जूषा : स्वामिविवेकानन्द: रामकृष्णमिशन इति संस्थाया: स्थापनाम् अकरोत् महोदय! अस्माकं देशस्य राष्ट्रसन्त: स्वामी विवेकानन्द: अस्ति, स: अमेरिकादेशस्य शिकागो नगरं गत्वा भारतीयवेदान्तस्य प्रचारम् अकरोत् तस्य बाल्यावस्थाया: नाम श्री नरेन्द्र दत्त: आसीत, तस्य आध्यात्मिकः गुरु: सन्तशिरोमणि: श्रीरामकृष्ण परमहंस: आसीत्।
एकदा राजा (i) ____________________ स्वसचिवेन सह वने विहारम् अकरोत्। तदा तौ अतीव दूरम् अगच्छताम् मार्गं च व्यस्मरताम्। (ii) ____________________ पश्चात् निशान्धकारे प्रसरिते सति तौ वने एव एकं (iii) ………………………… अगच्छताम्। तत्र एक: वृददम्पति: न्यवसत्। वृद्ध: ताभ्यां सचिवनृपाभ्यां (iv) ____________________ स्वकुटीरे स्थानं भोजनञ्च अयच्छत्। नृपसचिवौ सुखेन तत्र अवसताम्। अग्रिमे दिवसे प्रात: (v) ____________________ यदा तौ धन्यवादं ज्ञापनार्थं वृद्धस्य समीपे अगच्छताम् तदा नृपस्य सङ्केतेन सचिव: तं— (vi) ____________________ अपृच्छत्। तदानीं वृद्धा: तं शतं रुप्यकाणि शुल्कम् अयाचत। नृप: तदा साश्चर्येण सचिवं वृद्धां च अपश्यत्। (vii) ………………… तं एतस्य निवासशुल्कस्य कारणम् अपृच्छत् । तदा वृद्धा: अवदत् –भो:! ह्य: एक: अन्य: नृप: आगच्छत्। स: अपि गमनकाले मह्यं (vii) ____________________ रुप्यकाणि अयच्छत्। परमहं भवन्तं तु शतं रुप्यकाणि एव अयाचम्। अधुना भवतो: इच्छा। इदं श्रुत्वा नृप: सचिवं तस्मै सहस्रं रुप्यकाणि दातुम् अवदत्। यदा तौ अगच्छताम् तदा सा वृद्धा वृद्धम् एवं कथनस्य (ix) ____________________ अपृच्छत् । तदा वृद्धा: ताम् अवदत्–अहम् अत्र भोजन–निवासयो: विक्रयं न करोमि अहं तु अत्र प्रतिदिनम् (x) ____________________ विक्रयामि। य: तत् क्रेतुम् इच्छति स: तत् नयति।
मञ्जूषा :
अहङ्कारम्, विक्रमादित्य:, विदाकाले, कारणम्, सचिव:, सूर्यास्तस्य, निवासशुल्कम्, रात्रिनिवासाय, पञ्चशतम्, कुटीरम्
मञ्जूषा :
अहङ्कारम्, विक्रमादित्य:, विदाकाले, कारणम्, सचिव:, सूर्यास्तस्य, निवासशुल्कम्, रात्रिनिवासाय, पञ्चशतम्, कुटीरम्
ऋषिपुत्र: (i) ____________________ मित्रै: सह खेलित्वा यदा गृहम् प्रत्यागत: तदा स: जननीं (ii) ____________________ विषये अपृच्छत् –“मात: । क्व अस्ति मम पिता?” माता तम् उवाच –हे पुत्र! तव पिता राजर्षि (iii) ____________________ सभायां विद्वद्भि: सह शास्त्रर्थाय अगच्छत्। परम् अधुना यावत् न प्रत्यागत: (iv) ____________________ चिन्तिता अस्मि। तत् आकर्ण्य अष्टावक्र: श्व: प्रभाते नृपस्य जनकस्य (v) ____________________ गतवान्। तत्र कथमपि प्रवेशं प्राप्य स: नृपस्य जनकस्य समीपे (vi) ____________________ अभवत्। पुन: स: राजानं सविनयं प्राणमत। तं वक्रदेहं बालकं दृष्ट्वा सर्वे (vii) ____________________ विद्वांस: तारस्वरेण अहसन्। अयम् अस्माभि: सह शास्त्रर्थमपि करिष्यसि इति विज्ञाय ते अन्योन्यं पश्यन्त: मन्दं मन्दं स्मितम् अकुर्वन्। तेषाम् पण्डितानाम् ईदृशं चेष्टितं दृष्ट्वा अष्टावक्र: उच्चै: अहसत्। तम् उच्चै: हसन्तं दृष्ट्वा नृप: तस्य (viii) ____________________ कारणमपृच्छत्। अष्टावक्र: अवदत्— “महाराज! मया श्रुतम् आसीत् यत् भवतां सभा तपस्वीभि: शास्त्रज्ञानरहस्य– ज्ञानिभि: (ix) ____________________ अलङ्कृता अस्ति परम् अत्र आगत्य पश्यामि यत् एते विद्वांस: मम वक्रदेहं दृष्ट्वा हसन्ति, अहमपि एतेषां (x) ____________________ दृष्ट्वा हसामि ।”
मञ्जूषा :
सभास्थिता: मिथ्याज्ञानगर्वम्, विद्वद्भि:, अष्टावक्र:, हसनस्य, उपस्थित:, स्वपितु:, अहमपि, सभायाम्, जनकस्य
मञ्जूषा :
सभास्थिता: मिथ्याज्ञानगर्वम्, विद्वद्भि:, अष्टावक्र:, हसनस्य, उपस्थित:, स्वपितु:, अहमपि, सभायाम्, जनकस्य
महर्षे: आरुणे: पुत्र: (i) ____________________ आसीत्। यदा स: (ii) ____________________ अभवत् तदा पिता आरुणि तं (iii) ____________________ अप्रेषयत्। स: पुत्र: आचार्यम् उपेत्य यावत् (iv) ____________________ अभवत् तावत् स: सर्वान् वेदान् सार्थान् अधीत्य पितु: सकाशम् आगच्छत्। “अहम् सर्वश्रेष्ठ:” इति मन्यमान: स: (v) ____________________ अभवत्। एवं भूतं पुत्रं दृष्ट्वा पिता तम् उवाच –हे श्वेतकेतो! त्वम् आचार्यात् क: ईदृश: ग्रहीत: येन त्वं (vi) ____________________ विपरीतम् अहङ्कारी अभव:? हे पुत्र! किं त्वं तं (vii) ____________________ जानासि यस्य ज्ञानस्य पश्चात् सर्वंम् अज्ञातं ज्ञातम्, यस्य श्रवणस्य पश्चात् सर्वंम् (viii) ____________________ श्रुतम् सर्वम् अमतमपि मतं भवति । इदं श्रुत्वा श्वेतकेतु: अवदत्— “कथम् इदम् इति?” इदं श्रुत्वा पिता तस्मै (ix) ____________________ वटवृक्षस्य उदाहरणं यच्छन् जगत: (x) ____________________ प्रतिपादयति।
मञ्जूषा :
स्वकुलपरम्पराया:, अश्रुतमपि, श्वेतकेतु:, तत्वज्ञानम्, न्यग्रोधफलमाध्यमेन, द्वादशवर्षीय:, उद्धतस्वभाव:, तत्वं, गुरुकुलम्, अश्रुतमपि चतुर्विंशतिवर्ष:
मञ्जूषा :
स्वकुलपरम्पराया:, अश्रुतमपि, श्वेतकेतु:, तत्वज्ञानम्, न्यग्रोधफलमाध्यमेन, द्वादशवर्षीय:, उद्धतस्वभाव:, तत्वं, गुरुकुलम्, अश्रुतमपि चतुर्विंशतिवर्ष:
प्राचीनकाले कोऽपि (i) ____________________ नाम वनवासी मुनि: आसीत्। स: एकदा (ii) ____________________ उपविष्ट: आसीत्। तदा तस्योपरि एका (iii) ____________________ विष्ठाम् उदसृजत् । तत: स: (iv) ____________________ ताम् अपश्यत्। दृष्टमात्र एव सा बलाका (v) ____________________ अभवत्। तद् दृष्ट्वा स: मुनि: (vi) ____________________ अभवत्। अथ अन्यस्मिन् दिवसे स: मुनि: (vii) ____________________ नगरे गत्वा एकस्य ब्राह्मणस्य गृहे तस्य गृहिणीं भिक्षाम् अयाचत। (viii) ____________________ कुर्वन्ती सा तं किञ्चित् स्थातुम् अकथयत्। तदा मुनि: तां (ix) ____________________ द्ष्टवान् । सा तं विहस्य अभाषत— “हे मुने! न अहं बलाका अस्मि “इति। तत् आकर्ण्य विस्मित: मुनि:” इदं कथं (x) ____________________ अनया” इति चिन्तयन् तत्रैव उपाविशत्।
मञ्जूषा :
कस्मिंश्चित्, ज्ञातम्, तरुच्छायायाम्, पतिसेवाम्, कोपदृष्टया, महातपा, बलाका, अहङ्कारी, भस्मीभूता, क्रोधेन
मञ्जूषा :
कस्मिंश्चित्, ज्ञातम्, तरुच्छायायाम्, पतिसेवाम्, कोपदृष्टया, महातपा, बलाका, अहङ्कारी, भस्मीभूता, क्रोधेन
गंगातीरे (i) ____________________ नगरम् अस्ति। तस्य सर्वस्वामिगुणोपेत: (ii) ____________________ नाम राजा आसीत्। तस्य पुत्रा: अनधिगतशास्त्रा:, नित्यमुन्मार्गगामिन: (iii) ____________________ आसन्। स: नरपति: एकदा कुत्रचिद् विद्यामहत्त्वविषये (iv) ____________________ श्लोकद्वयं श्रुतवान्। तदा स: (v) ____________________ पुत्रणां विषये विचिन्त्य उद्विग्नमन: भूत्वा अचिन्तयत्— “मम (vi) ____________________ गुणहीना: पुत्रा: कथं गुणवन्त: क्रियताम्?” इदं चिन्तयित्वा राजा (vii) ____________________ अकारयत्। तत्र नृप: पण्डितान् अवदत्— “भो: पण्डिता:! किं (viii) ____________________ ईदृश: य: मम नित्यमुन्मार्गगामिनाम् (ix) ____________________ पुत्राणां नीतिशास्त्रोपदेशेन अधुना पुनर्जन्म (x) ____________________ समर्थ: अस्ति?”
मञ्जूषा :
पण्डितसभाम्, कारयितुम्, पठ्यमानं, पाटलिपुत्रनामधेयम्, कश्चिदस्ति, सुदर्शन:, अनधिगतशास्त्रणाम्, आत्मन:, असफलजीवना:, आचारहीनाश्च
मञ्जूषा :
पण्डितसभाम्, कारयितुम्, पठ्यमानं, पाटलिपुत्रनामधेयम्, कश्चिदस्ति, सुदर्शन:, अनधिगतशास्त्रणाम्, आत्मन:, असफलजीवना:, आचारहीनाश्च
कस्तरति सम्प्रति जलाशये?
अथ अर्जुन उवाच।
कामात् क्रोधोऽभिजायते।
कृषक: क्षेत्रं गत: आसीत्।
तज्जप: तदर्थ भावनम्।
कृष्णार्जुनौ परस्परं वदतः।
- ✓कृष्णः च अर्जुनः च
- Bकृष्णस्य अर्जुनः
- Cकृष्णौ च अर्जुनौ च
- Dकृष्णेन च अर्जुनः च
Answer: A.
View full solution → विषादेन सहितम् यूथपतिः अवदत् ।
- Aविषादसहितम्
- Bसहितविषादम्
- ✓सविषादम्
- Dसहविषादम्
Answer: C.
View full solution → बकः च काकः च कलहं कुरुतः।
- Aबककाकयोः
- Bबककाकः
- ✓बककाकौ
- Dबककाके
Answer: C.
View full solution → न पूर्वः अयं कोशः तव भारति !
- Aअनपूर्वः
- ✓अपूर्वः
- Cपूर्वन
- Dअनपूर्वन्
Answer: B.
View full solution →येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत्।
- Aलोके यात्रा
- Bलोकं यात्रा
- Cलोकः च यात्रा च
- ✓लोकस्य यात्रा
Answer: D.
View full solution →कीदृशी तव मैत्री।
- ✓कीदृश + ङीप्
- Bकीदृश + टाप्
- Cकीदृश + तल्
- Dकीदृश + मतुप्
Answer: A.
View full solution →एतत् अरुणाचलस्य वर्ष + ठक् पर्व अस्ति।
- ✓वार्षिकम्
- Bवर्षस्य
- Cवर्षा
- Dवर्षणम्
Answer: A.
View full solution →समता वाचि चित्ते च अवक्रता एव कथ्यते।
- Aसम + ता
- ✓सम + तल्
- Cसमत + टाप्
- Dसम + त्व
Answer: B.
View full solution →सा बुद्धि + मतुप् अवदत् ।
- Aबुद्धिमत्
- Bबुद्धिमान्
- Cबुद्धिमानी
- ✓बुद्धिमती
Answer: D.
View full solution →भवतः दिव्यां शक्तिं जानीमः ।
- Aदिव्य + तल्
- Bदिव्य + ङीप्
- ✓दिव्य + टाप्
- Dदिव्य + त्व
Answer: C.
View full solution →इमे बालकाः पठन्ति(कर्मवाच्य)
इमे बालिके पठतः । (कर्मवाच्य)
इमौ बालकौ पठतः । (कर्मवाच्य)
इयं बालिका पठति । (कर्मवाच्य)
एषः बालकः पठति । (कर्मवाच्य)
बालिका ________ 9:45 वादने शयनं करोति।
__________ 8:15 वादने सा भोजनं करोति।
तदा ________ 6:30 वादने सा नृत्यति।
बालिका ________ 4:00 वादने गायति।
अपराहूने _________ 1:45 वादने छात्राः गृहं गच्छन्ति ।
मुग्धा! अहं तु अतीव कर्तव्यपरायणः।
- Aमुग्धः!
- Bमुग्धाः!
- Cमुग्धा!
- ✓मुग्धे!
Answer: D.
View full solution →एतत् कलहः भवतां विनाशकारणं भविष्यति।
- Aएषा
- ✓एषः
- Cअस्य
- Dअस्मिन्
Answer: B.
View full solution →यः आत्मनः श्रेयम् इच्छति।
- Aश्रेयमम्
- ✓श्रेयः
- Cश्रेय
- Dश्रेयाः
Answer: B.
View full solution →भवन्तः अस्य प्रदेशस्य विषये ज्ञातुम् उत्सुकः ।
- Aउत्सुका
- Bउत्सुकौ
- ✓उत्सुकाः
- Dउत्सुकस्य
Answer: C.
View full solution →राज्ञे दानशीलताम् आकर्ण्य जनाः आयान्ति स्म।
- Aराजा
- ✓राज्ञः
- Cराजानम्
- Dराज्ञा
Answer: B.
View full solution →Generate a Grammar paper free
Pick question groups from the list above, set marks and difficulty, and export a branded PDF with step-by-step answer keys. First 3 chapters free — no signup.