कालोऽहम् Sanskrit Communicative - कालोऽहम्

सर्वः कामान् अवाप्नोतु।

परम् अहम् अखण्डः, शाश्वतः विभुः च अस्मि।

षड्ऋतवः एव मे नाभयः।

परः कविः एव मम अर्थ वेत्ति।

प्रत्येकम् अयनस्य अवधिः षण्मासाः अस्ति।

नूतनसंवत्सर-उत्सवदिवसे इदानीम् इयमेव मे शुभांशसाः।

मम कलनस्य आधारः सूर्य एव।

अहम् अखण्डः शाश्वतः विभुः।

मम कलनस्य तु आधारः सूर्य एव। सूर्यस्य द्वे गती उत्तरायणम् दक्षिणायनञ्च। प्रयेकम् अयनस्य अवधिः षण्मासाः। भारतीयमासानां नामानि नक्षत्रनामभिः सम्बद्धानि। पूर्णिमायां यत् नक्षत्रं भवति तेनैव नाम्ना तस्य मासस्य नाम भवति। यथा चैत्रे मासे पूर्णिमा चित्रानक्षत्रयुता भवति, अतः तस्य मासस्य नाम 'चैत्रः' भवति ।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) सूर्यस्य कति गती? 
(ii) अयनस्य अवधिः कति मासाः वर्तते ?
(iii) कस्मिन् नक्षत्रे चैत्रपूर्णिमा भवति?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) मासस्य नाम कथम् भवति ?
(ii) भारतीयमासानां नामानि किन्सम्बद्धानि भवन्ति?
(iii) चैत्रमासस्य नाम किमर्थं 'चैत्रः' इति अस्ति?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'समय:' इत्यर्थ अत्र किं पदं प्रयुक्तम्?
(ii) 'चैत्रमासे' इति अनयोः पदयोः विशेष्यपदं किम् ?
(iii) 'गती' इति पदम् कस्मिन् वचने अस्ति?

'विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य ब्रह्मणः द्वितीयपरार्धे श्वेतवाराहकल्पे वैवस्वतमन्वन्तरे अष्टाविंशतितमे कलियुगे प्रथमचरणे जम्बूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे आयाॅवतैॅकदेशे यमुनातीरे दिल्लीमण्डले 'नन्दन' नाम संवत्सरे, सूर्योत्तरायणे, वसन्ततैॅ चैत्रमासे, शुक्लपक्षे, प्रतिपदायाम् तिथौ गुरुवासरे उत्तराभाद्रपदनक्षत्रे, शुक्लयोगे किंस्तुघ्नकरणे ____________ नामाहम् मङ्गलकार्य करिष्ये।'
अये! कथम् इमम् सङ्कल्पं श्रुत्वा विस्मिताः यूयम्? अयं तु वर्तमानकालदेशपरिचायकः। प्राचीनतमा हि एषा गणना। अपि ज्ञायते मदीयायाः अस्याः गणनायाः आधारः?
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'सङ्कल्पः' कस्य परिचायकः?
(ii) एषा गणना कीदृशी वर्तते ?
(iii) कः नक्षत्रः अस्ति?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) तिथिः का अस्ति?
(ii) अत्र कः प्रश्नः वर्तते ?
(iii) कस्मिन् देशे मङ्गलकार्यं करिष्यते?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'करिष्ये' इति क्रियायाः कर्तृपदं किम् ?
(ii) 'अयम् तु वर्तमान कालदेशपरिचायकः' इत्यस्मिन् वाक्ये 'अयम्' पदस्य प्रयोगः कस्मै अभवत् ?
(iii) 'विस्मताः' इति पदे कः प्रत्ययः?

'कृतयुगं त्रेतायुगं द्वापरयुगं कलियुगञ्चेति चत्वारि युगानि। चतुर्णां युगानां समूहः एव महायुगम्। एकसप्ततिमहायुगानाम् एकम् मन्वन्तरम्। चतुर्दशमन्वन्तराणां समूहः कल्पः। एकः कल्प एव ब्रह्मणः एकं दिनं मन्यते। ब्रह्मणः आयुः शतं वर्षाणि।'
अहो! श्रूयते शंखध्वनिः! युगादिपर्वणि कस्मिंश्चिद् गृहे नूतनसंवत्सरस्य अभिनन्दनसमारोहः आयोज्यते। अद्य कलियुगं तु द्विपञ्चाशत्तमं शतकं प्रविशति। तदैव समारोहारम्भे कश्चन विद्वान् सङ्कल्पवाचनं करोति-
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) युगानि कति सन्ति?
(ii) कः सङ्कल्पवाचनम् करोति ?
(iii) कः शतकं प्रविशति?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कदा अभिनन्दनसमारोहः आयोज्यते ?
(ii) कल्पः कः भवति ?
(iii) कति महायुगानां समूहः एकं मन्वन्तरं भवति?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'वर्षस्य' अर्थ अत्र किं पदं प्रयुक्तम्?
(ii) ब्रह्मणः आयुः कति वर्षाणि?
(iii) आयुः इति पदं कस्मिन् लिङ्गे अस्ति?

कालोऽहम्। अहं खलु कालः। विश्वस्य आत्माऽहम्। कलयामि गणयामि जगतः आयुःप्रमाणम्। सततं चक्रवत् परिवर्तमानः भूतं वर्तमानं भविष्यदपि च वीक्षमाणः अहमेव साक्षी जगतः उत्पत्तेः विकासस्य प्रलयस्य च। इदम् जगत् तु पुनः पुनः जायते विलीयते च परमहं सर्वदा विद्यमानोऽस्य सर्वं क्रियाकलापं पश्यामि। अहो! किं जानीथ यूयम्, 'कियती प्राचीना इयम् सृष्टिः!' नैव! तर्हि शृणुत ध्यानेन ।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) अत्र वक्ता कः?
(ii) कः चक्रवत् परिवर्तमानः अस्ति?
(iii) कः दृश्यते भूतं वर्तमानं भविष्यत् च?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कालः कस्य साक्षी?
(ii) विश्वस्य आत्मा कः?
(iii) कालः किम् करोति?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'जायते' पदस्य विपर्ययपदं किम्?
(ii) 'कियती प्राचीना इयम् सृष्टिः' इत्यस्मिन् वाक्ये विशेष्यपदं किम्?
(iii) 'गणयामि' इति पदस्य पर्यायपदं किम्?