साधुवृत्तिं समाचरेत् Sanskrit Communicative - साधुवृत्तिं समाचरेत्

पापिनाम् सदा दुःखमेव प्राप्नोति ।

कलशपातशब्देन तौ दम्पती अतिष्ठताम्।

विषधरः दुष्टबुद्धिमेव दष्टवान् ।

विचित्रा खलु दैवगतिः ।

सः अश्वत्थमूलं खनित्वा तं सुवर्णकलशं प्राप्तवान्।

नाथ! विरम अस्मात् लोभात्।

व्यसनं प्राप्य यो मोहात् केवलं परिदेवयेत्।

अश्वत्थमूले सुवर्णपूरितः कलशः विद्यते।

आपदां तरणिः धैर्यम्

तच्छ्रुत्वा परद्रव्ये अनासक्ता सा न्यवेदयत्-नाथ! विरम अस्माद् लोभात् । दुष्टबुद्धिः तु तयोः वार्तों श्रुत्वा झटिति एव क्षेत्रं गतः। तत्र अश्वत्थमूलं खनित्वा तं सुवर्णकलशं प्राप्तवान् । यदा स तस्य आवरणम् अपसारयति तदैव भयङ्करम् एकं विषधरं फूत्कारं कुर्वन्तं पश्यति। भीतः स कलशं पुनः आवृत्त्य तम् च आदाय मित्रस्य गृहं समागतः। स्वमित्रं सर्पेण मारयितुम् इच्छन् सः भित्तौ सन्धिं प्रकल्प्य तन्मध्यतः कलशं गृहाभ्यन्तरे क्षिप्तवान्।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) अत्र प्रच्छन्नभाग्यस्य पत्नी कृते किं पदं प्रयुक्तम् ?
(ii) चौरः कम् गृहे क्षिप्तवान् ?
(iii) कः परद्रव्ये अनासक्तः आसीत्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) दुष्टबुद्धिः कलशं गृहाभ्यन्तरे किमर्थं क्षिप्तवान् ?
(ii) दुष्टबुद्धिः किं पश्यति ?
(iii) सर्पः किम् अकरोत्?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'शीघ्रम्' इति अर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'इच्छन्' इति पदे का मूलधातुः?
(iii) 'तयोः' इति सर्वनाम पदस्य प्रयोगः काभ्याम् अभवत्?

अथ पूर्वमित्रं दुष्टबुद्धिः प्रच्छन्नभाग्यस्य धनागमवृत्तान्तं श्रुत्वा कदाचित् मध्यरात्रे तस्य एव गृहे चौर्यार्थ सन्धि- खननसुयोगम् विलोकयन् स्थितः। तस्मिन्नेव काले सुप्तोत्थितः प्रच्छन्नभाग्यः सम्भ्रान्तचित्तः स्वपत्नीं सम्बोध्य उवाच-अहो विचित्रः स्वप्नः मया दृष्टः। अस्माकं क्षेत्रे अश्वत्थ तरुमूले सुवर्णपूरितः कलशः विद्यते इति।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कः धनागमवृत्तान्तं श्रुतवान्? 
(ii) कः स्वपत्नीम् अवदत् ? 
(iii) दुष्टबुद्धिः कथं गृहे प्रविष्टः?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) क्षेत्रे किम् विद्यते? 
(ii) दुष्टबुद्धिः गृहे किमर्थं स्थितः?
(iii) प्रच्छन्नभाग्यः कस्य दर्शनं स्वप्ने अकथयत्?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'अस्ति' इत्यर्थे अनुच्छेदे किं पदं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'तस्मिन् एव काले' इत्येषु विशेषणपदं किम्?
(iii) 'विलोकयन्' इति पदे कः प्रत्ययः?

क्रन्दनं वर्धते तस्य, नान्तं समधिगच्छति।
व्यसनं प्राप्य यो मोहात् केवलं परिदेवयेत् ॥
जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।
स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च ॥
एवं बहुविधम् उपदेशं श्रुत्वा शान्तचित्तः सः कस्यचित् कृषकस्य शस्यक्षेत्रे हलकार्य कर्तुं प्रारभत, श्रमेण च शनैः शनैः प्रभूतं धनम् अर्जितवान्।
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) किम् प्राप्य जनः दुःखी भवति ?
(ii) अन्तम् किम् न समधि गच्छति ?
(iii) घटः कथम् पूर्यते?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) क्रन्दनं कस्य वर्धते ?
(ii) श्रमेण सः कियत् धनम् अर्जितवान्?
(iii) कः हलकार्य कर्तुं प्रारभत?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'रोदनम्' इत्यर्थे अत्र किं पदं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'परिदेवयेत्' इति पदं कस्मिन् लकारे वर्तते?
(iii) 'अत्यधिकम्' इत्यर्थे अत्र किं पदं प्रयुक्तम् ?

अनेन वचसा प्रतिहतान्तःकरणः प्रच्छन्नभाग्यः अचिन्तयत्-किम् इदं वचनं विशेषेण माम् एव लक्ष्यीकरोति ? अहो ! कुमार्गम् आश्रितस्य मम कीदृशी इयं क्लेशपरम्परा। गुरूपदेशेन इव अनेन बालवचसा मम चक्षुषी समुन्मीलिते। अद्यप्रभृति पापपथं त्यजामि इति विचिन्त्य मित्रं दुष्टबुद्धिम् अवदत् 'सखे ! यदि मां मित्रस्थाने परिगणयसि, तर्हि साधुजनगर्हितम् इमं पन्थानं त्यजतु भवान्।'
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कीदृशः प्रच्छन्नभाग्यः अचिन्तयत्?
(ii) क्लेश परम्परा कम् आश्रितस्य भवति ?
(iii) कः मार्गः साधुजनैः गर्हितः आसीत्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) सः दुष्टबुद्धिम् किम् अवदत् ?
(ii) प्रच्छन्नभाग्यस्य चक्षुषी केन समुन्मीलिते?
(iii) प्रच्छन्नभाग्यः पापपथं कदा त्यक्तुं निश्चयम् अकरोत्?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'त्यजतु' क्रियापदस्य कर्तृपदम् किम् ?
(ii) 'नेत्रे' इत्यर्थे अत्र किम् पदम् प्रयुक्तम्?
(iii) 'माम्' इति सर्वनामपदस्य प्रयोगः कस्मै अभवत् ?