जटायोः शौर्यम् Sanskrit - जटायोः शौर्यम्

जटायुस्तमतिक्रम्य तुण्डेनास्य खगाधिपः ।
वामबाहून्दश तदा व्यपाहरदरिन्दमः ॥
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) अरिन्दमः कः कथितः?
(ii) जटायुः रावणस्य कति वामबाहून् व्यपाहरत् ?
(iii) खगाधिपः कः अस्ति?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) जटायुः कस्योपरि अतिक्रमणं कृतवान्?
(ii) जटायुः तुण्डेन किं अकरोत् ?
(iii) जटायुः कदा यावत् सीतायाः रक्षाम् अकरोत्?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'शत्रुनाशकः' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
(ii) 'खगाधिपः' इत्यस्य विशेष्यपदं किमस्ति ?
(iii) 'अस्य' इति सर्वनामपदस्थाने संज्ञापदं लिखत ।

स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
तलेनाभिजघानाशु जटायु क्रोधमूर्च्छितः ॥
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कस्य सारथिः हतः?
(ii) कः जटायु तलेन अभिजघान ?
(iii) क्रुधरावणः केन अभिजधान?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) जटायोः प्रहारैः रावणः कीदृशः जातः?
(ii) कस्य प्रहारैः रावणः मूर्च्छितः जातः?
(iii) रावणः कुत्र अपतत्?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) ' अभिजघान ' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(ii) ' शीघ्रम् ' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत ।
(iii) ' हतसारथिः ' इति विशेषणं कस्य?

ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम् ।
चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य महद्धनुः ॥
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) महातेजा काभ्यां चापं बभञ्ज?
(ii) जटायुः कस्य धनुषं भग्नं कृतवान्?
(iii) मुक्तामणिविभूषितम् किं आसीत् ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) रावणस्य चापं कीदृशं आसीत्?
(ii) जटायुः कीदृशः आसीत् ?
(iii) जटायुः चरणाभ्याम् किं किं बभञ्ज?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'धनुषम्' इति पदस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
(ii) 'महद्' इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किम्?
(iii) श्लोकात् क्रियापदं चित्वा लिखत।

तस्य तीक्ष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महाबलः ।
चकार बहुधा गात्रे व्रणान् पतगसत्तमः ॥
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) पतगसत्तमः कः आसीत्?
(ii) जटायुः कस्य गात्रे व्रणान् चकार ?
(iii) जटायुः रावणस्य गात्रे कानि चकार?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) जटायुः कीदृशः आसीत् ?
(ii) जटायुः काभ्याम् प्रहारेण गात्रे व्रणान् चकार?
(iii) जटायुः किमर्थम् रावणस्य गात्रे व्रणान् चकार?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) ' तीक्ष्णनखाभ्याम् ' इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किम् ?
(ii) ' शरीरे ' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
(iii) ' महाबलः ' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् ?

वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी।
न चाप्यादाय कुशली वैदेहीं मे गमिष्यसि ॥
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) वृद्धः कः आसीत्?
(ii) रावणः काम् आदाय गच्छति स्म?
(iii) रावणः सीताम् आदाप कुत्र गच्छति स्म?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कदा रावणः सीताम् आदाय न गमिष्यति ?
(ii) जटायुः कीदृशम् आसीत् ?
(iii) जटायुः रावणम् कीदृशम् अकथयत् ?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'गमिष्यसि' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(ii) 'धनुर्धरः' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
(iii) 'युवा' इत्यस्य विलोमपदं चित्वा लिखत।

जटायुस्तमतिक्रम्य तुण्डेनास्य खगाधिपः ।
वामबाहून्दश तदा व्यपाहरदरिन्दमः ॥
भावार्थ :- अस्मिन् श्लोके जटायोः (i) __________ शौर्यं च प्रदर्शितम्। सः रावणेन अपहृतां सीतां दृष्ट्वा (ii) __________ तस्याः साहाय्यं करोति । जटायुः स्वस्य तीक्ष्णप्रहारैः रावणस्य शरीरे व्रणान् करोति । यदा क्रोधमूर्च्छितः रावणः तस्योपरि प्राणघातकम् आक्रमणं करोति तदा (iii) __________ पक्षिराजः जटायुः चञ्च्वा रावणम् अतिक्रम्य तस्य दश (iv) __________ उत्खातवान् ।
मञ्जूषा :
[ वामबाहून्, शत्रुनाशकः, स्वामिभक्तिः, प्राणार्पणेन ]

ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम् ।
चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य महद्धनुः ॥
भावार्थः - अपहृतां सीतां नीयमानं रावणं दृष्ट्वा महाबलः __________ जटायुः प्रथमं तु रावणस्य शरीरे व्रणान् करोति, ततः सः महातेजस्वी __________ रावणस्य __________ विभूषितं बाणसहितं __________ तथा अपरं बृहद् धनुषं चापि भग्नं कृतवान् ।
मञ्जूषा :
[ धनुषं, मुक्तामणिभिः, पक्षिराजः, पादाभ्यां ]

तस्य तीक्ष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महाबलः ।
चकार बहुधा गात्रे व्रणान् पतगसत्तमः ।।
भावार्थ :- यदा (i) __________ सीताम् अपहृत्वा लङ्कां प्रति गच्छति स्म, तदा सीतायाः करुणवचनं श्रुत्वा महाबलशाली (ii) __________ जटायुः स्वस्य (iii) __________ पादाभ्यां तस्य रावणस्य शरीरे बहुधा (iv) __________ कृतवान् ।
मञ्जूषा :
[ प्रहारजनितस्फोटान्, तीक्ष्णनखाभ्यां, पक्षिशिरोमणिः, रावणः ]

वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी।
न चाप्यादाय कुशली वैदेहीं मे गमिष्यसि ॥
भावार्थः - सीतायाः अपहरणं कृत्वा लङ्कां प्रति नीयमानं (i) __________ सम्बोधयन् गृध्रराजः जटायुः कथयति यत् - हे रावण ! अहं वृद्धः अस्मि, त्वं च युवा, धनुर्धरः, (ii) __________ , कवचधारी, (iii) __________ च असि, तथापि मयि (iv) __________ सति त्वं सीतां गृहीत्वा गन्तुं समर्थो न भविष्यसि ।
मञ्जूषा :
[ रावणं, बाणधरः, रथसहितः, सकुशलं ]

तदा खगाधिपः रावणस्य दशवामबाहून् व्यपाहरत् ।

क्रोधमूर्च्छितः रावणः जटायुं तलेनाभिजघान ।

रावणः वैदेहीं अङ्केनादाय भुवि पपात।

ततः जटायुः रावणस्य महद्धनुः बभञ्ज ।

जटायुः तस्य गात्रे बहुधा व्रणान् चकार।