ગદ્યાર્થગ્રહણ / પદ્યાર્થગ્રહણ Gujarati - ગદ્યાર્થગ્રહણ / પદ્યાર્થગ્રહણ

     કોઈ માણસની ઉંમર મોટી હોય તો તેને આપણે ઘરડો કહીએ છીએ. આવા ઘરડાઓ આપણા દેશમાં ઘણા ઓછા નજરે પડે છે. તોય હજી એક જાતના ઘરડાઓ ઘણા છે. આ ઘરડાઓ તે કોણ? નવી વસ્તુ શીખવાની ધગશ જેનામાંથી જતી રહી હોય તે ઘરડો, એમ એક સંતે કહ્યું છે. આવા ધરડાઓ આપણા દેશમાં જ્યાં જાઓ ત્યાં નજરે પડશે. નાનપણમાં જે કંઈ શીખવા મળ્યું તે ખરું. થોડો મોટો થઈને ધંધે વળગ્યો કે પછી 'અમુક વસ્તુ શીખી લે' એમ કોઈ કહે તો તે ન બની શકે. આવી જડતા ભણેલા અને ગણેલા બંને વર્ગના હાડમાં ઊતરી ગઈ છે. જે આજ સુધી થયું નથી તે હવે પછી પણ થવાનું નથી, આમ માનવું તે ઘરડો તર્ક. આ ઘરડાને એમ કેમ નથી સમજાતું કે આજ સુધી નથી થયું એવું ભવિષ્યમાં થવાનું છે? આજ સુધી હું મરી ગયો નથી તેથી હવે પછી પણ મરવાનો નથી, એવા પરડા તર્કનો ભોગ બનવાથી ભારે હાનિ થાય છે.

– વિનોબા ભાવે 

પ્રશ્નો :
(1) આપણે કોને ઘરડો કહીએ છીએ? 
(2) એક સંતે ઘરડાની શી વ્યાખ્યા આપી છે? 
(3) ઘરડો તર્ક એટલે શું? 
(4) આ શબ્દોના સમાનાર્થી શોધીને લખો: નુકસાન, વિચાર

     નદીની માતા સાથેની તુલના વધુ બંધબેસતી ગણી શકાય. -નદીને કાંઠે વસીએ એટલે દુષ્કાળની ચિંતા જ નહિ. મેથરાજા રૂઠે તો કહી ન શકાય, સહી ન શકાય એવો સંતાપ કરાવે, પણ નદી તો પાકને મૂરઝાઈ જતો બચાવી લે છે. નદીકાંઠાની અતિ શુદ્ધ અને સ્ફૂર્તિ આપનારી હવા લેવા જેવી હોય છે. આથી નદીકાંઠે હંમેશાં કરવા જવાથી મન પ્રસન્ન રહે છે. નદીને કાંઠે વસનારા લોકોની સમૃદ્ધિ નદી દ્વારા સર્જાયેલી હોય છે. નદી સાચે જ જનસમાજની માતા છે. નદીનું દર્શન થાય ત્યારે આપણા આનંદની કોઈ સીમા રહેતી નથી. જેના પાણીના ભંડાર કદી ખૂટતા નથી એવી પર્વતરાજની પુત્રીનાં દર્શન મનને મોટો આનંદ આપે છે. આથી જ યોગના સાધકો નદીને આપણા વંદનની અધિકારી ગણે છે.

- કાકા કાલેલકર

પ્રશ્નો :
(1) નદીની કોની સાથેની તુલના બંધબેસતી ગણી શકાય?
(2) નદીકાંઠે રહેનારને શાની ચિંતા રહેતી નથી? શા માટે?
(3) નદીકાંઠે કરવા જવાથી મન પ્રસન્ન કેમ રહે છે?
(4) નદી કોની પુત્રી કહેવાય છે?