अपठित गद्य मराठी - अक्षरभारती - अपठित गद्य

        कशासाठे काय सोडायचे हे ज्याला बरोबर कळते तोच खरा ध्येयवादी. तिथेच त्याचा खरा कस लागत असतो. 'मी आफ्रिकेत धर्मोपदेश करणार नाही. फक्त वैदयकीय मदतीचे काम करीन' असे वचन डॉ. खाइत्झर यांनी दिले होते. आणि पियानोची पेटी उघडून पाहायलाही त्यांना कित्येक दिवस सवड मिळाली नाही लोकमान्य टिळक नेहमी म्हणत असत, 'देशाच्या स्वातंत्र्याचा लढा मला लढायचा नसता तर मी गणिताचा प्राध्यापक होऊन राहिलो असतो.' गणित हा लोकमान्यांचा आवडता विषय. पण देशाच्या सेवेसाठी त्यांनी तो सोडून दिला ध्येयापुढे आवड बाजूला सारावी लागते. आवड म्हणजे तरी सुखच, ध्येयाशी मैत्री करावयाची तर सुखाची संगत सोडावीच लागणार. संत तुलसीदासांनी प्राणापलीकडे प्रेम असलेली पत्नी देवासाठी सोडली. देवाच्या सेवेसाठी पत्नीचा त्याग केला आणि धर्माच्या सेवेसाठी संभाजी महाराजांनी तर देहत्याग केला.

2. आकलन कृती :
(१) खालील वाक्यातील अधोरेखित शब्दांचे वचन बदलून वाक्य लिहा.
(i) फक्त वैद्यकीय मदतीचे काम करीन.
(ii) ध्येयापुढे आवड बाजूला सारावी लागते.

        कशासाठे काय सोडायचे हे ज्याला बरोबर कळते तोच खरा ध्येयवादी. तिथेच त्याचा खरा कस लागत असतो. 'मी आफ्रिकेत धर्मोपदेश करणार नाही. फक्त वैदयकीय मदतीचे काम करीन' असे वचन डॉ. खाइत्झर यांनी दिले होते. आणि पियानोची पेटी उघडून पाहायलाही त्यांना कित्येक दिवस सवड मिळाली नाही लोकमान्य टिळक नेहमी म्हणत असत, 'देशाच्या स्वातंत्र्याचा लढा मला लढायचा नसता तर मी गणिताचा प्राध्यापक होऊन राहिलो असतो.' गणित हा लोकमान्यांचा आवडता विषय. पण देशाच्या सेवेसाठी त्यांनी तो सोडून दिला ध्येयापुढे आवड बाजूला सारावी लागते. आवड म्हणजे तरी सुखच, ध्येयाशी मैत्री करावयाची तर सुखाची संगत सोडावीच लागणार. संत तुलसीदासांनी प्राणापलीकडे प्रेम असलेली पत्नी देवासाठी सोडली. देवाच्या सेवेसाठी पत्नीचा त्याग केला आणि धर्माच्या सेवेसाठी संभाजी महाराजांनी तर देहत्याग केला.

2. आकलन कृती :
(१) स्वमत.
• 'संत तुलसीदास' यांच्याबद्दल तुम्हाला माहीत असलेली माहिती लिहा.

           माणूस सवयीचा गुलाम असतो हेच खरे. मुंबईच्या स्टेशननजीक राहणाऱ्यांना कुठे परगावी गेले, की आगगाड्यांच्या धडधडाटाशिवाय झोप येत नाही इंजिनांच्या कर्कश शिट्यांनीही त्यांच्या झोपेत व्यत्यय येत नाही; पण या शिट्या नसल्या तर मात्र हे लोक वारंवार धसकून जागे होतील. नित्य टॅक्सीतून फिरणारे एक गृहस्थ काल म्हणत होते की, काय करावे समजत नाही. टॅक्सीचे तर दर वाढल्यामुळे यापुढे परवडण्याजोगी नाही आणि बसच्या रांगेत ताटकळण्याची कधी सवय नाही. ते नकोसे वाटते, उबग येतो. आपली सरळ एक टॅक्सी करावी आणि कुठे ते जावे, असे सहजी वाटते, पण दर वाढलेले गेले दोन-तीन दिवस अक्षरशः पोरक्यासारखे ते रस्त्याने फिरतात. एवढ्याही आवाजाने मनाची एकाग्रता भंगणारे कुणी असतील, तसे सवयीने कानाशी ट्रान्झिस्टर लावून एकचित्तपणे अभ्यास करणारेही आढळतात, ट्रान्झिस्टर नसला तर त्यांचा अभ्यास व्हायचा नाही.
        मुंबईतली एक जुनी इमारत दोन वर्षांमागे पडली. त्यात वाचलेले एक गृहस्थ सध्या मानसिक रुग्ण म्हणून परळच्या हस्पितळात आहेत. येत्या जात्या वाहनाने हादरून झुलणाऱ्या इमारतीच्या झुल्यावर रोज रात्री गाढ झोपण्याची त्यांची अनेक वर्षांची सवय; पक्क्या घरात त्यांना निद्रानाश जडला, आता याला सवय नाही तर काय म्हणावे, तुम्हीच सांगा.

2. आकलन कृती :
(१) स्वमत.
• माणसाने सवयीचे गुलाम असावे का नसावे तुमचे विचार मांडा.

       सगळी मनुष्यजात ही एक आहे आणि सगळ्या मनुष्यजातीचे स्वातंत्र्य, समता व बंधुत्व यांच्या पायावर एक कुटुंब निर्माण करणे हेच मनुष्यत्वाचे ध्येय होय. परमेश्वराने सर्व मानवांना जन्मतःच धार्मिक व राजकीय स्वातंत्र्य दिले आहे. सर्वांना ऐहिक जीवनाचा, विश्वातील वस्तूंचा यथेच्छ उपभोग घेण्याचा सारखाच अधिकार आहे. शेतकी, कला-कौशल्य, मजुरी इत्यादी कामे मनुष्यास हीनपणा आणित नसून त्यांच्यायोगे मनुष्याची थोरवी सिद्ध होते. निसर्गशक्तीचा मनुष्याच्या गरजा भागविण्याकरता उपयोग करणे हा मनुष्याचा मूलभूत अधिकार व कर्तव्य होय. ईश्वराने निर्माण केलेल्या सृष्टीत प्रयत्न केल्यास सर्व मनुष्यांस त्याचा स्वर्ग बनवता येईल. या विश्वात जगण्याकरता आणि उपभोगण्याकरता वस्तू उत्पन्न करणे किंवा मिळवणे हे मनुष्याचे पहिले कर्तव्य आहे. आणि त्याकरता परस्परांना साहाय्य करणे हा मनुष्याचा श्रेष्ठ धर्म आहे. एवढेच नव्हे तर ही ईश्वराची पूजा आहे.

2. आकलन कृती :
(१) स्वमत.
• आपल्याला मिळालेल्या हक्कांचा वापर आपण कसा करावा स्पष्ट करा.