अपठित उतारे मराठी - अपठित उतारे

आपण सर्वांनी प्रदूषणाविरुद्ध लढा दिला पाहिजे. शहरात गाड्यांमधून धूर येतो, कारखान्यांमधून विषारी वायू सोडले जातात, आणि प्लास्टिक कचरा माती व नद्या दूषित करतो. त्यामुळे हवा, पाणी आणि मातीचं मोठं नुकसान होतं. या प्रदूषणामुळे अनेक जणांना श्वसनाचे, त्वचेचे आणि पाचनाचे विकार होतात. झाडे लावणे, प्लास्टिक वापर कमी करणे आणि स्वच्छता राखणे हे उपाय अवलंबल्यास प्रदूषण कमी करता येईल.
(1) प्रदूषणामुळे कोणते विकार होतात?
(2) प्रदूषण कशामुळे वाढते?
(3) प्रदूषण कमी करण्यासाठी कोणते उपाय सुचवले आहेत?

आपले आरोग्य चांगले राहावे यासाठी स्वच्छता आवश्यक आहे. घर स्वच्छ ठेवणं, दररोज अंघोळ करणं, वेळेवर अन्न खाणं आणि व्यायाम करणं हे आपल्या आरोग्यासाठी उपयुक्त आहे. जर आपण स्वच्छता पाळली नाही, तर आजार होण्याची शक्यता वाढते. शाळा, घर, आणि आजूबाजूचा परिसर स्वच्छ ठेवणं हे आपले कर्तव्य आहे. स्वच्छ शरीरातच निरोगी मन वास करते.
(1) निरोगी मन कुठे वास करते?
(2) स्वच्छता राखण्यासाठी कोणत्या सवयी उपयुक्त आहेत?
(3) जर आपण स्वच्छता पाळली नाही, तर काय होऊ शकते?

छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारताचे महान योद्धा आणि कुशल शासक होते. त्यांचे बालपण शिकवणांनी भरलेले होते. जिजाऊसारख्या मातेसाठी त्यांना देशभक्तीची बीजे लहानपणापासूनच रोवली गेली. त्यांनी स्वराज्य स्थापन करण्यासाठी कठीण परिश्रम घेतले. त्यांच्या सैन्याला ‘मावळे’ म्हणत आणि ते लढाईत अत्यंत शूर होते. त्यांनी लोकांसाठी न्यायाचे राज्य निर्माण केले. म्हणूनच आजही त्यांना लोक मोठ्या आदराने आठवतात.
(1) छत्रपती शिवाजी महाराजांना लहानपणापासून काय शिकवलं गेलं?
(2) मावळे कोण होते आणि ते कसे होते?
(3) . छत्रपती शिवाजी महाराज आजही लोकांमध्ये आदराने का आठवले जातात?

पाणी हे जीवनासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. आपण जे अन्न खातो, झाडं जे वाढतात, पशुपक्षी आणि माणूस – सर्वांच्या जगण्यासाठी पाण्याची गरज असते. आज पाण्याचा साठा कमी होत चालला आहे, कारण आपण त्याचा अपव्यय करतो. घरात, शेतात, उद्योगांमध्ये पाणी वाया जाते. वर्षा पाणी साठवण, झाडे लावणे, आणि पाण्याचा योग्य वापर करणे हे उपाय आवश्यक आहेत. पाणी वाचवलं तरच भविष्यात जीवन टिकेल.
(1) पाण्याचा साठा का कमी होतो आहे?
(2) पाणी कोणासाठी गरजेचे आहे?
(3) पाणी वाचवण्यासाठी कोणते उपाय सुचवले आहेत?

मोबाईल फोन हे आजच्या काळातील अत्यंत उपयुक्त साधन आहे. याच्या साहाय्याने आपण दूरच्या व्यक्तींशी सहज बोलू शकतो, माहिती शोधू शकतो आणि ऑनलाइन शिक्षण घेऊ शकतो. परंतु याचा अतिवापर केला तर डोळ्यांचे आणि मेंदूचे नुकसान होऊ शकते. लहान मुलांनी विशेषतः मोबाईलचा वापर मर्यादितच ठेवावा. आपली एकाग्रता, संवादकौशल्य आणि वेळेचा योग्य वापर टिकवण्यासाठी मोबाईलचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे.
(1) मोबाईलचा अतिवापर केल्यास काय होते?
(2) मोबाईलचे कोणते उपयोग दिले आहेत?
(3) लहान मुलांनी मोबाईलचा वापर कसा करावा?

सागराच्या लाटांमध्ये असते अजब कहाणी,
सागर गाजतो सतत, जणू बोलतो आपल्या भाषेत।
त्याच्या खोलीत दडलेली असते मौल्यवान संपत्ती,
मोती, शंख, माशांचा एक वेगळाच सजीव विश्व।
किनाऱ्यावर बसून ऐकावं त्याचं गूढ संगीत,
सूर्यास्ताच्या प्रकाशात तरंगते सोनं सागरात।
सागर म्हणजे शक्ती, शांतता आणि रहस्य यांचा संगम।।
(1) सागर सतत काय करतो?
(2) सागराच्या खोलीत काय असतं?
(3)"सागर म्हणजे शक्ती, शांतता आणि रहस्य यांचा संगम" या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा.

मुलं खेळतात अंगणात, हसतात मनसोक्त,
बॉल, दोरी, भातुकली – त्यांच्या खेळात रंग भरतो।
पाखरांसारखी उडती स्वप्नं, डोळ्यांत चमक असते
,गडगडाट हशा आसमंतात निनादतो सतत।
शाळेच्या सुट्टीनंतर त्यांचा आनंद वाढतो,
खेळामध्येच ते शिकतात – हार आणि विजय यांचा अर्थ।
बालपण म्हणजे आनंदाचं सोनं, हरवू नये ते क्षण।।
(1) मुलं कुठे खेळतात?
(2) कवितेनुसार खेळताना मुलं काय शिकतात?
(3) "बालपण म्हणजे आनंदाचं सोनं" या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा.

गड-किल्ले उभे अजून, इतिहासाचे साक्षीदार,
शूर वीरांची गाथा सांगती, गर्जतो त्यांचा आवाज।
पाषाणांतून झळकते, स्वाभिमानाची ती ज्योत,
हर हर महादेव म्हणत, लढले मावळे अमोट।
घनदाट जंगल, कठीण वाटा, संकटं होती अनेक,
तरीही झेंडा फडकवला, सोसून रणधुमाळीचे लेख।
गड म्हणजे पराक्रमाचा किल्ला, अभिमानाची ठेव अमूल्य।।
(1) गड-किल्ले कोणाची गाथा सांगतात?
(2) मावळ्यांनी कोणत्या परिस्थितीत लढा दिला?
(3) "गड म्हणजे पराक्रमाचा किल्ला" या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा.

पतंग उडतो आकाशात, स्वप्नांच्या रंगांनी भरलेला,
हळूहळू उंच जातो, वाऱ्याच्या संगतीने खेळतो।
लहान मुलांच्या हातात दोर, डोळ्यांत चमकते आशा,
कधी वर, कधी खाली – जीवनासारखा त्याचा प्रवास।
कापायची जिद्द असते, पण मोकळं आकाश ही त्याची इच्छा,
एकीकडे स्पर्धा, तर दुसरीकडे स्वातंत्र्याचं स्वप्न।
पतंग म्हणजे उडण्याची उमेद आणि आकाशाची ओढ।
(1) पतंग कुठे उडतो?
(2) पतंगाच्या प्रवासात कोणते भाव दर्शवले आहेत?
(3) "पतंग म्हणजे उडण्याची उमेद" – या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा:

झाडं उभी डोंगरावर, झेलत ऊन-पाऊस,
शांतपणे देतात सावली, न करता कोणताही हावभाव।
पानांची कुजबुज सांगते कथा, वाऱ्याच्या संगतीने,
मुळांपासून आकाशापर्यंत त्यांची वाटचाल असते।
पक्षी त्यांच्यावर घरटी बांधतात, विश्रांती घेतात,
माणसालाही मिळते शुद्ध हवा, फळं, फुलं आणि छाया।
झाडं म्हणजे निसर्गाचे जिवंत मंदिरच होय।।
(1) झाडं कोणत्या निसर्गस्थितीत उभी असतात?
(2) झाडांपासून माणसाला कोणते लाभ होतात?
(3) "झाडं म्हणजे निसर्गाचे जिवंत मंदिरच होय" या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा.