भ्रान्तो बालः Sanskrit - भ्रान्तो बालः

"कथमस्मिन् ........ प्रत्येकं स्व-स्वकृत्ये निमग्नो भवति।"।
उपर्युक्तवाक्यस्य रिक्तस्थाने पूरणीयपदं वर्तते

"नम एतेभ्यः यैर्मे तन्द्रालुतायां कुत्सा समापादिता।"
उपर्युक्तवाक्यस्य रेखाङ्कितपदे प्रयुक्तविभक्तिः का?

"एते.-मानुषेषु नोपगच्छन्ति।"
उपर्युक्तवाक्यस्य रिक्तस्थाने पूरणीयं समुचितं पदमस्ति

"विरमन्त्वेते वराकाः पुस्तकदासाः।"
उपर्युक्तवाक्यस्य रेखाङ्कितपदे प्रयुक्तसन्धेः नाम वर्त

"कश्चन बालः क्रीडितुं निर्जगाम।"
उपर्युक्तवाक्यस्य रेखाङ्कितपदे प्रयुक्तं प्रत्ययं वर्तते

कोऽपि किम् न सहते?

अस्मिन् जगति प्रत्येकं कुत्र निमग्नो भवति?

स्वामी श्वानं कथं पोषयति?

रे मानुषाणां मित्र! किं पर्यटसि निदाघदिवसे?' इति कः कं प्रति कथयति?

'वयं हि मधुसंग्रहव्यग्रा' इति कोऽगायत्?

सः विद्याव्यसनी भूत्वा महतीं वैदुषीं लेभे।

अस्मिन् जगति प्रत्येकं स्व-स्वकृत्ये निमग्नो भवति।

सर्वैरेवं निषिद्धः सः बालः विनितमनोरथः अभवत्।

स्वामी मां पुत्रप्रीत्या पोषयति।

सः बालः पलायमानं कमपि श्वानम् अवालोकयत्।

अलभत्

सम्पदं

प्रथां

वैदुषीम्

महतीम्

सर्वै एवं निषिद्धः स बालो विनितमनोरथः सन्-'कथमस्मिन् जगति प्रत्येकं स्व-स्वकृत्ये निमग्नो भवति। न कोऽप्यहमिव वृथा कालक्षेपं सहते। नम एतेभ्यः यैर्मे तन्द्रालुतायां कुत्सा समापादिता। अथ स्वोचितमहमपि करोमि इति विचार्य त्वरितं पाठशालामुपजगाम।। 
ततः प्रभृति स विद्याव्यसनी भूत्वा महती वैदुषी प्रथां सम्पदं च अलभत्। 
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) बालः कुतः निषिद्धः अभवत्?
(ii) बालः कुत्र गतवान्?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) बालः खिन्नः किमर्थं अभवत्?
(ii) पाठशालायाः गमनात् बालः किं प्राप्तवान्?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
(i) "नम एतेभ्यः यैः मे तन्द्रालुतायां कुत्सा समापादिता।" — वाक्यस्य सौम्यरूपेण परिवर्तनं कुरुतः।
(ii) "त्वरितं पाठशालाम् अगच्छत्।" — वाक्यस्य विलोमवाक्यं रचयतः।

तदा खिन्नो बालकः एते पक्षिणो मानुषेषु नोपगच्छन्ति। तदन्वेषयाम्यपरं मानुषोचितं विनोदयितारमिति परिक्रम्य पलायमानं कमपि श्वानमवालोकयत्। प्रीतो बालस्तमित्थं संबोधयामास-रे मानुषाणां मित्र! किं पर्यटसि अस्मिन् निदाघदिवसे? आश्रयस्वेदं प्रच्छायशीतलं तरुमूलम्। अहमपि क्रीडासहायं त्वामेवानुरूपं पश्यामीति। कुक्कुरः प्रत्यवदत् -
यो मां पुत्रप्रीत्या पोषयति स्वामिनो गृहे तस्य ।
रक्षानियोगकरणान्न मया भ्रष्टव्यमीषदपि ।। इति।
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) बालकः किं द्रष्टुम् आरभत्?
(ii) श्वानः कस्य गृहे निवसति स्म?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) बालकः श्वानं किमर्थं प्रीत्या सम्बोधितवान्?
(ii) श्वानः बालस्य क्रीडावचनं किमर्थं न अङ्गीकृतवान्?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
(i) “रे मानुषाणां मित्र!” — वाक्यस्य सौम्यरूपेण परिवर्तनं कुरुतः
(ii) “न मया भ्रष्टव्यमीषदपि।” — वाक्यस्य विलोमवाक्यं रचयतः

अथ स पुष्पोद्यानं व्रजन्तं मधुकरं दृष्ट्वा तं क्रीडाहेतोराह्वयत्। स द्विस्त्रिरस्याह्वानमेव न मानयामास। ततो भूयो भूयः हठमाचरितबाले सोऽगायत्-वयं हि मधुसंग्रहव्यग्रा इति।
तदा स बालः 'कृतमनेन मिथ्यागर्वितेन कीटेन' इत्यन्यतो दत्तदृष्टिचटकमेकं चञ्च्वा तृणशलाकादिकमाददानमपश्यत्। उवाच च-"अयि चटकपोत! मानुषस्य मम मित्रं भविष्यसि। एहि क्राडावः। त्यज शुष्कमेतत् तृणम् स्वादूनि भक्ष्यकवलानि ते दास्यामि" इति। स तु 'नीडः कार्यों बटद्रमशाखायां तद्यामि कार्येण' इत्युक्त्वा स्वकर्मव्यग्रो बभव।
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) बालः कस्य क्रीडायै आह्वानं अकरोत्?
(ii) बालः कं मित्रं भविष्यति इति मेने?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) मधुकरः बालस्य आह्वानं किमर्थं तिरस्कृतवान्?
(ii) चटकः बालस्य क्रीडावचनं किमर्थं न अङ्गीकृतवान्?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
(i) “अलं भाषणेन अनेन मिथ्यागर्वितेन कीटेन।” — वाक्यस्य सौम्यरूपेण परिवर्तनं कुरुतः
(ii) “एहि क्रीडावः।” — वाक्यस्य विलोमवाक्यं रचयतः

भ्रान्तः कश्चन बालः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुं निर्जगाम। किन्तु तेन सह केलिभिः कालं क्षेप्तुं तदा कोऽपि न वयस्येषु उपलभ्यमान आसीत्। यतस्ते सर्वेऽपि पूर्वदिनपाठान् स्मृत्वा विद्यालयगमनाय त्वरमाणा बभूवुः। तन्द्रालुर्बालो लज्जया तेषां दृष्टिपथमपि परिहरन्नेकाकी किमप्युद्यानं प्रविवेश। स चिन्तयामास-विरमन्त्वेते वराकाः पुस्तकदासाः। अहं पुनरात्मानं विनोदयिष्यामि। ननु भूयो द्रक्ष्यामि क्रुद्धस्य उपाध्यायस्य मुखम्। सन्त्वेते निष्कुटवासिन एव प्राणिनो मम वयस्या सन्तु इति। 
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) कः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुम् अगच्छत्?
(ii) क्रुद्धस्य कस्य मुखं बालः द्रष्टुं न इच्छति स्म?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) बालः कुतः कारणात् उद्यानं प्राविशत्?
(ii) बालस्य वयस्याः विद्यालयगमनाय किं कुर्वन्ति स्म?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
(i) “विरमन्तु एते वराकाः पुस्तकदासाः।” — वाक्यस्य सौम्यरूपेण परिवर्तनं कुरुत:
(ii) “अहं तु आत्मानं विनोदयिष्यामि।” — वाक्यस्य विलोमवाक्यं रचयत:

(i) सर्वैरेव निषिद्धः स बालः विचारं कृत्वा त्वरितं पाठशालामुपजगाम।
(ii) चटकः तु 'नीडः कार्यो बटद्रुशाखायां तद्यामि कार्येण' इत्युक्त्वा गतवान्।
(iii) ततः विद्याव्यसनी भूत्वा सः महती वैदुषीं प्रथां सम्पदं च लेभे।
(iv) सः एकाकी किमप्युद्यानं प्रविवेश।
(v) खिन्नः बालकः परिक्रम्य कमपि श्वानमवालोकयत्।
(vi) मधुकरः अगायत् - 'वयं हि मधुसंग्रहव्यग्रा' इति।

(i) न कोऽपि अहमिव वृथा कालक्षेपं सहते।
(ii) एते पक्षिणो मानुषेषु नोपगच्छन्ति।
(iii) भ्रान्तः बालः चिन्तयामास-अहं पुनरात्मानं विनोदयिष्यामि।
(iv) स्वोचितमहमपि करोमीति विचार्य सः पाठशालामुपजगाम।
(v) सः मधुकरं क्रीडा हेतोराह्वयत्।
(vi) नमः एतेभ्यः यैर्मे तन्द्रालुतायां कुत्सा सम्पादिता।

उद्यानम्