भीमसेनः - ननु भोः क्षत्रियोऽहम् । हनूमान् - अये किं त्वया इदमभिधे… - Vidyadip

Question

भीमसेनः - ननु भोः क्षत्रियोऽहम् ।
हनूमान् - अये किं त्वया इदमभिधेयम्। महाभुजेन आयतवक्षसा त्वद्वपुषा एव किम् एतत् न निवेद्यते ?
भीमसेनः - (स्वगतम्) अहो प्रवीणोऽयं कपिः एतावता न प्रतिपद्यते ।
हनूमान् - भद्र, व्यपदेशतोऽवगन्तुं भवन्तमुत्कण्ठते मे चेतः ।
भीमसेनः - अपि जानासि पौरवपारिजातम् अजातशत्रुः इति त्रिभुवनविदितं युधिष्ठिरम् ।
हनूमान् - विदितम्। न किमसौ यः शत्रुभिः अतिबलैः निर्जित्य हृतराज्यः काननम् अधिवसति ।

✓

Answer

Bhimsen - In fact, I am a Kshatriya.
Hanuman - But why are you saying that? Your long hands and broad chest are the evidence of that.
Bhimsen - (to himself) Vow! This monkey is clever. His attitude itself suggests that.
Hanuman - O brother! I am eager to know your name.
Bhimsen - Do you know Yudhhisthira who is like Parijat in Paurav dynasty and who has no enemy?
Hanuman - I know. Getting defeated by powerful enemies, he lost his kingdom. Does he live in the forest?

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "गद्य खण्डस्य अनुवादं कुरूत । [4M]" from हनूमद्भीमसेनयोः संवादः (गद्य)→हनूमद्भीमसेनयोः संवादः (गद्य) — all question types→संस्कृत STD 11 Science question papers→Gujarat Board STD 11 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः । तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ।
सा च अलब्धलाभार्था, लब्धपरिरक्षणी, रक्षितविवर्धनी, वृद्धस्य तीर्थेषु प्रतिपादनी च। तस्यामायत्ता लोकयात्रा। तस्माल्लोकयात्रार्थी राजा नित्यमुद्यतदण्डः स्यात् ।
राजा वार्त्तया प्राप्तेन कोशेन, प्रजायां प्रस्थापितेन दण्डेन च स्वपक्षं परपक्षं च वशीकरोति ।
आन्वीक्षिकीं त्रयीं च विद्यां शिष्टेभ्य उपयुञ्जीत । वार्ताम् अध्यक्षेभ्य उपयुञ्जीत । दण्डनीतिं वक्तृप्रयोक्तृभ्यः च उपयुञ्जीत ॥

स्वायम्भुवस्य मनोः वंशे अङ्गनामकः राजा अभवत्। सः दयालुः धर्मनिरतः च आसीत्। तस्य वेननामकः पुत्रः समभवत् । सः क्रूरः अधर्मनिरतः च आसीत्। तेन यज्ञ-दानादीनि सत्कर्माणि निषिद्धानि । दुर्जनाः सत्कारिताः सज्जनाः च दुष्कारिताः। फलतः चौरादीनां प्रवृत्तिः सर्वत्र प्रवर्तिता। सज्जनानां धनं धान्यं च दुर्जनैः परिहृतम्। यज्ञ-कर्माभावे दुर्भिक्षः प्रावर्तत। भूतलं यज्ञदानरहितं निर्धर्मं च सञ्जातम्।
अस्यां दुरवस्थायां प्रजारक्षणार्थम् ऋषयः प्रवृत्ताः। तैः वेनो दण्डितः, मारितश्च। तदनन्तरम् ऋषयः तस्य पृथुनामकं पुत्रं राज्यासने प्रस्थापितवन्तः । पृथुः दयालुः धार्मिकः च आसीत्।

कर्तव्यमाचरता जनेन कदाचित् सदसि युद्धे वा स्थितिः करणीया भवति। तत्र सदसि वाक्पटुता आचरणीया भवति युद्धे च विक्रमः प्रदर्शनीयो भवति ।
मनसा विचारयता जनेन यशः श्रुतिः चेति गुणद्वयम् वरणीयं भवति। तत्र यशसि अभिरूचिः करणीया, श्रुतौ च व्यसनं करणीयम् ।
प्रत्येकं जनस्य जीवने यथावसरम् उपर्युक्तं प्रसङ्गषट्कमेतदायाति एव। एषु षट्सु प्रसङ्गेषु आगतेषु मानवः यादृशं प्रयत्नमाचरति तादृशं तस्य व्यक्तित्वमाकारितं भवति। यः जनः महता प्रयत्नेन विपत्त्यादिषु अवसरेषु धैर्यादिधारणरूपं व्यवहारमाचरति, तस्य व्यक्तित्वं महत् भवति। यस्य व्यक्तित्वं महदस्ति, स एव महात्मा भवति। एवमस्मिन् श्लोके मानवीयस्य व्यक्तित्वस्य रेखाङ्कनं करोति राजर्षिः भर्तृहरिः। वयमपि यथावसरं करणीयं व्यवहारमाचरन्तः महात्मानः स्याम इति दिक् ।

राजा - भोः तपोधनाः चिन्तयन्नपि न खलु स्वीकरणम् अत्रभवत्याः स्मरामि ।
शकुन्तला - (अपवार्य) आर्यस्य परिणय एव सन्देहः। कुत इदानीं मे दूराधिरोहिण्याशा।
शारद्वतः - शकुन्तले वक्तव्यम् उक्तम् अस्माभिः। सोऽयम् अत्रभवानेवम् आह। दीयताम् अस्मै प्रत्ययप्रतिवचनम्।
शकुन्तला - (अपवार्य) इदम् अवस्थान्तरं गते तादृशेऽनुरागे किं वा स्मारितेन। (प्रकाशम्) पौरव युक्तं नाम ते इमं जनं समयपूर्वं प्रतार्य साम्प्रतम् ईदृशैरक्षरैः प्रत्याख्यातुम् ।
राजा - (कर्णौ पिधाय) शान्तं पापम्। किं मां पातयितुमीहसे।

बलाबले चैतासां हेतुभिः अन्वीक्षमाणा आन्वीक्षिकी। सा आन्वीक्षिकी लोकस्योपकरोति, व्यसनेऽभ्युदये च बुद्धिमवस्थापयति । प्रज्ञावाक्यक्रियावैशारद्यं च करोति ।
सामर्ग्यजुर्वेदास्त्रयस्त्रयी। त्रय्या हि रक्षितो लोकः प्रसीदति न सीदति।
कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च वार्ता। धान्यपशुहिरण्यकुप्यविष्टिप्रदानादौपकारिकी।

नायकः - (नायिकायाः मुखं पश्यन्) प्रिये, वृथैव त्वमस्माभिः परिखेदिता। एतत्ते मुखं नन्दनोद्यानम्, अन्यत् केवलं वनम् ।
चेटी - (सस्मितं विदूषकं निर्दिश्य) श्रुतं त्वया भर्तृदारिका कथं वर्ण्यते।
विदूषकः - चतुरिके, मैवं गर्वमुद्वह। अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनोऽस्त्येव । केवलं मत्सरेण कोऽपि न वर्णयति ।
चेटी - (सस्मितम्) आर्य, अहं त्वां वर्णयामि।
विदूषकः - (सहर्षम्) जीवापितोऽस्मि । तत्करोतु भवती प्रसादम्। येनैष मां पुनरपि न भणति यथा त्वमीदृशः तादृशः कपिलमर्कटाकार इति।
चेटी - आर्य, त्वं मया विवाहजागरणेन निद्रायमाणो निमीलिताक्षः शोभनो दृष्टः । तत्तथैव तिष्ठ येन वर्णयामि।

चेटी - ननु वर्णितोऽसि ।
विदूषकः - (हस्तेन मुखं प्रमृज्य, हस्तं दृष्ट्वा सरोषं दण्डकाष्ठम् उद्यम्य) आहा दास्याः पुत्रि, राजकुलं खलु एतत्। किं ते करिष्ये ? (नायकं निर्दिश्य) भोः युवयोः पुरत एवाहं दास्याः पुत्र्या खलीकृतः। तत्किं मम इह स्थितेन। अन्यतो गमिष्यामि तावत्। (निष्क्रामति ।)
चेटी - सत्यं खलु कुपितो मे आर्यः आत्रेयः। यावदनुगम्य प्रसादयिष्यामि। (गन्तुमिच्छति ।)
नायिका - हने चतुरिके, कथं मामेकाकिनीमुज्झित्वा गच्छसि ।
चेटी - (नायकमुद्दिश्य सस्मितम्) एवमेकाकिनी चिरं भव। (इति निष्क्रान्ता ।)

हनूमान् - अये, वयमरण्यचारिणः । कुतो नाम शौर्यमस्मासु। (विहस्य)
त्वमसि यदि भोः शूरः शूराः न सन्ति कति क्षितौ ।
इयम् अनिभृतिः तेभ्यः सन्दर्शिता यदि शोभते ।
भवतु। अस्मदीयं देशमुपागतवतः तवातिथेः एकवारम् अतिक्रमोऽपि सोढव्य एव।
भीमसेनः - (हसित्वा) भोः साधु निपुणोऽसि, यदुक्तिः क्षमारूपेण परिणमिता।
हनूमान् - (स्वगतम्) साधु। सत्यमसौ भरतकुलप्रसूतो वत्सः, यदेवं मृदुभिः वचोभिः अवस्कन्दितस्यापि अस्य प्रकृतिसुलभात् धैर्यात् न विभ्रष्टं चेतः । (प्रकाशम्) भद्र, कस्त्वम् ईदृक्प्रभावः ।

वैद्यस्य वचनानि श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छा अर्धमात्रायां तु अत्रैव समाप्ता। तथापि अहं भोजगोष्ठ्याम् अगच्छम् । अत्र वैद्यमहोदयस्य किन्तुशब्दः मम कण्ठनलिकायां संलग्नः आसीत्। भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थम् अहं पश्यामि, सः सः पदार्थः गरिष्ठ एवास्तीति प्रतीतिर्भवति स्म। अतः भोजनं विनैव मम भोजः समाप्तः अभवत्। आघ्राणे अर्धभोजनम् इति न्यायेन सन्तोषम् अकरवमहं भोजगोष्ठ्याम् ।
एवम् जीवने अनेकवारम् अस्य किन्तुशब्दस्य शत्रुता सम्मुखमुपस्थिता भवति। बहुवारं दृष्टवानस्मि यत्कार्यं सर्वथा सज्जं सम्पद्यते, सर्वप्रकारैः सिद्धिः हस्तगता भवति, यथैव सफलतायाः मूर्तिः सम्मुखमागच्छति, तथैव क्रूरः अयं किन्तुः मध्ये प्रविश्य सर्वं कार्यं विनाशयति। मानवस्य जीवने किन्तोः इयं कुटिलता प्रायः सर्वत्र विराजते ॥

चरकसंहितायां सूत्रस्थाने पञ्चविंशतितमे अध्याये भगवान् आत्रेयः अग्निवेशाय अग्ग्राणां शतमुपदिशति । तत्र शतमुद्दिष्टेषु किञ्चिद् अत्र सङ्गृह्यते । तद्यथा -
लोहितशालयः शूकधान्यानाम्, मुगाः शमीधान्यानाम्, आन्तरिक्षम् उदकानाम्, सैन्धवं लवणानाम्, गव्यं सर्पिः सर्पिषाम्, गोक्षीरं क्षीराणाम्, तिलतैलं स्थावरजातानां स्नेहानाम्, अन्नं वृत्तिकराणाम् श्रेष्ठम्, उदकम् आश्वासकराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम्।