हनूमद्भीमसेनयोः संवादः (गद्य) संस्कृत - हनूमद्भीमसेनयोः संवादः (गद्य)

पुरा काले हनूमता किं लङ्घितम् ?

कीदृशो युधिष्ठिरः काननम् अधिवसति ?

कस्य चेष्टितेन काननभुवां संक्षोभः जायते ?

भीमसेनस्य पन्थानं कः अधितिष्ठिति ?

भरतकुलप्रसूतः कः?

Pecularities of the Character of Hanuman.

Characterisation of Bhima

अये वयमरण्यचारिणः। कुतो नाम शौर्यमस्मासु।

तदेषां परत: पीडा युज्यते किमुपेक्षितम्।

अहो, धाष्टँयं वानरस्य।

वत्स, एषोडहं हनुमान, तवाग्रजन्मा।

युधिष्ठिरस्य ………………. ज्ञापकतां गतः। (कान्तारवासः / अज्ञातवास:)

वयम् …………… सन्ति । (पन्थाचारिणः / अरण्यचारिणः)

त्रिभुवनविदिते अजातशत्रुः इति …………. वर्तते । (युधिष्ठिरः / भीमसेनः)

अहो! ……………. अयं कपिः । (निपुण: / प्रवीण:)

पूरा काले हनूमता …………. लङ्घितम् । (अरण्यम् / समुद्रम्)

हनुमान् कस्य अग्रजन्मा ?

कः पौरवपारिजातः अस्ति ?

वनचराः कथं वृत्तिं कल्पयन्ति ?

वनचराणां संक्षोभहेतुः किम् अस्ति ?

भीमसेनः केन नियम्यते?

चेतः

द्रुमः

निपुणः

काननम्

शाखामृगः

भीमसेनः - (अग्रे निरूप्य) अये ! शाखामृगः कोऽपि पन्थानमधितिष्ठति। आश्चर्यम् आश्चर्यम्। (सविस्मयम्) बाढम् अदृष्टपूर्वोऽयं प्रकारः प्लवङ्गमेषु, यद् अवलोकनेऽपि असम्भ्रान्तनिश्चला सैवेयमस्यासिका। कः पुनः अस्य धैर्यस्य हेतुरिति न जानामि । तत्किमेतत् ?
हनूमान् - (आत्मानं निर्वर्ण्य)
किञ्चास्य दर्शनमदोत्थितमक्षिबाष्पं
शक्नोमि न स्थगयितुं पुलकं च गात्रे ॥
अथवा कञ्चित्कालम् अवतिष्ठे।
युक्तमेव मया स्थातुं न तावदुपगूहितुम् ।
अज्ञातपूर्वसम्बन्धः किं वक्ष्यत्ययमेव माम् ॥
भीमसेनः - तिर्यञ्चोऽप्यस्य पुरश्चोरयति मम हृदयमवष्टम्भः ।
हनूमान् - (भीमं प्रति ससंरम्भम्) भोः ! किं त्वदीयेन चेष्टितेन एष संक्षोभः काननभुवाम् ।
भीमसेनः - अथ किम्। (साश्चर्यम्, आत्मगतम्) अहो धाष्ट्र्घ्यं वानरस्य। (प्रकाशम्) किमत्र भवतः संरम्भः ।

हनूमान् - वनान्यमूनि वृत्तिं नः कल्पयन्ति फलैर्दुमैः ।
तदेषां परतः पीडा युज्येत किमुपेक्षितुम् ॥
भीमसेनः - ततः किम् ।
हनूमान् - तत एव खलु मया त्वम् इत्थं नियम्यसे ।
भीमसेनः - अहो वानरः कथम् अस्य नियन्ता वीरस्य।
हनूमान् - (विहस्य) वारयामि नयमेव विवृण्वन् सापराधमपि दुर्नयतस्त्वाम् ।
प्रत्युत त्वमिदमप्यवजानन्भाषसे परुषमेव किमेतत् ॥
भीमसेनः - आः कथं शूर इव भवानपि उक्ति-प्रत्युक्तिभिः अस्मान् अतिसन्धत्ते ।

हनूमान् - अये, वयमरण्यचारिणः । कुतो नाम शौर्यमस्मासु। (विहस्य)
त्वमसि यदि भोः शूरः शूराः न सन्ति कति क्षितौ ।
इयम् अनिभृतिः तेभ्यः सन्दर्शिता यदि शोभते ।
भवतु। अस्मदीयं देशमुपागतवतः तवातिथेः एकवारम् अतिक्रमोऽपि सोढव्य एव।
भीमसेनः - (हसित्वा) भोः साधु निपुणोऽसि, यदुक्तिः क्षमारूपेण परिणमिता।
हनूमान् - (स्वगतम्) साधु। सत्यमसौ भरतकुलप्रसूतो वत्सः, यदेवं मृदुभिः वचोभिः अवस्कन्दितस्यापि अस्य प्रकृतिसुलभात् धैर्यात् न विभ्रष्टं चेतः । (प्रकाशम्) भद्र, कस्त्वम् ईदृक्प्रभावः ।

भीमसेनः - ननु भोः क्षत्रियोऽहम् ।
हनूमान् - अये किं त्वया इदमभिधेयम्। महाभुजेन आयतवक्षसा त्वद्वपुषा एव किम् एतत् न निवेद्यते ?
भीमसेनः - (स्वगतम्) अहो प्रवीणोऽयं कपिः एतावता न प्रतिपद्यते ।
हनूमान् - भद्र, व्यपदेशतोऽवगन्तुं भवन्तमुत्कण्ठते मे चेतः ।
भीमसेनः - अपि जानासि पौरवपारिजातम् अजातशत्रुः इति त्रिभुवनविदितं युधिष्ठिरम् ।
हनूमान् - विदितम्। न किमसौ यः शत्रुभिः अतिबलैः निर्जित्य हृतराज्यः काननम् अधिवसति ।

भीमसेनः - अहह, शान्तं पापम्, शान्तं पापम्।
ख्यातस्तैस्तैर्भुवि गुणैः प्रभावः क्वापि मीलितः ।
कान्तारवास एवास्य किमु ज्ञापकतां गतः ॥
भवतु। किमनेन ज्ञातार एवैतदपि जानन्ति ।
हनूमान् - अत्र भवतः किं नाम पाण्डवेषु पक्षपातः ।
भीमसेनः - नैवाहम् एको महताम् अमीषाम् के नाम पक्षे न पतन्ति सन्तः ।
हनूमान् - (स्वगतम्) सत्यमित्थमेव। (प्रकाशम्) तर्हि तेषामन्यतमेन भवितव्यं भवता।
भीमसेनः - किमत्र बहुना। (गमनोद्योगम् अभिनीय) मया अतिकालः किमिव अतिपात्यते ।
विकृष्यतां पुच्छः । अन्यथा पुरा समुद्रं हनूमान् इव त्वां विलङ्ग्य गच्छामि।
हनूमान् - (आत्मगतम्) अवसरः अयम् आत्मानं प्रकाशयितुम्। (सहर्षम्) वत्स, एष अहं हनूमान् तवाग्रजन्मा। आगच्छ - गाढमालिङ्ग्य चिरनिबद्धं मे मनोरथं पूरय।
(उभौ परस्परं गाढम् आलिङ्गतः) ।

What does Hanuman do when Bhima asks him to (move) remove his tail?

Hearing what about Yudhishthira Bhima feels sorry?

What does Bhima say when Hanuman asks his introduction?

Why does Hanuman stop Bhima?

Why does Bhimsen feel that the monkey in his way is extraordinary?