गद्य खण्डस्य अनुवादं कुरूत । [4M]

Question 14 Marks

शिष्यः - कोऽयं नाम होलिकोत्सवः । कदा चायमायाति ।
गुरुः - होलिकायाः उत्सवः - होलिकोत्सवः । सः फाल्गुनमासस्य पूर्णिमायां तिथौ आयाति ।
शिष्यः - केयं होलिका ?
गुरुः - होलिका नाम एका स्त्री। सा च हिरण्यकशिपोः असुरराजस्य भगिनी।
शिष्यः - किं कृतं होलिकया, येन तस्याः नामतः उत्सवोऽयं प्रवर्तते ?

Answer

Disciple : In fact, what is Holikotsava and when does it come?
Guru : Holikotsava means the festival of Holika. It comes on the full moon day of Fagun.
Disciple : Who is this Holika?
Guru : Holika is a woman and she is the sister of Hiranyakashipu, the king of demons.
Disciple : What did Holika do so that this festival is celebrated in her memory?

View full question & answer→

Question 24 Marks

गुरुः - एवं हि श्रूयते हिरण्यकशिपुनामकस्य दैत्यस्य प्रह्लादनामकः एकः पुत्रः आसीत्। सः नित्यं परमेश्वरं ध्यायन् भक्तिमयं व्यवहारं करोति स्म। भक्तिशत्रवे दैत्यराजाय सः व्यवहारः न रोचते स्म। अतः सः स्वकीयं भक्तं पुत्रं मारयितुम् अनेकधा प्रयत्नं कृतवान्। परन्तु परमेश्वररक्षितः प्रह्लादः कथमपि मरणं न गतः। अन्ते तं दाहेन मारयितुं मायाविनीं होलिकानाम्नीं स्वकीयां भगिनीं हिरण्यकशिपुः प्रैरयत् ।
शिष्यः - कथं होलिकामेव हिरण्यकशिपुः प्रैरयत् ।
गुरुः - यतो हि सा मायाविनी होलिका अग्निरक्षिता आसीत् ।

Answer

Guru : It is heard that the demon called Hiranyakashipu had a son named Prahlad. He always engaged himself in devotion of god. The demon Hiranyakashipu was against the worshipping of god so he did not like it. Therefore he made many attempts to kill his son Prahlad. But as he was protected by god, he did not die. Then to kill him with fire, he provoked his illusory sister Holika.
Disciple : But why did Hiranyakashipu motivate Holika only?
Guru : Because the illusory Holika was protected by fire.

View full question & answer→

Question 34 Marks

शिष्यः - ततः किं सञ्जातम् ?
गुरुः - हिरण्यकशिपुप्रेरिता होलिका एकदा फाल्गुनमासस्य पूर्णिमायां तिथौ प्रह्लादम् अङ्के स्थापयित्वा अग्नौ प्राविशत् । परमेश्वरकृपया होलिका दग्धा न तु प्रह्लादः । प्रह्लादस्तु तथैव सुरक्षितः एवातिष्ठत्। होलिकायाः दाहेन भक्तशिरोमणेः प्रह्लादस्य च सुरक्षया प्रसन्नाः परमेश्वरभक्ताः जनाः ततः प्रभृति प्रतिवर्ष होलिकोत्सवम् अनुभावयन्ति ।
शिष्यः - अस्मै कार्याय होलिकया कथं फाल्गुनमासस्य पूर्णिमा तिथिः सङ्कल्पिता ?
गुरुः - प्राचीनकालादेव फाल्गुनमासस्य पूर्णिमायां तिथौ जनाः नवसस्येष्टिं कुर्वन्ति स्म। तस्यां नवसस्येष्टौ होलिका प्रह्लादमादाय अग्नौ उपाविशत्।

Answer

Disciple: Then what happened?
Guru : Motivated by Hiranyakashipu, one day, on the full moon day of Fagun, Holika entered the fire with Prahlad in her lap. By the grace of god, Holika burnt to death but Prahlad did not. Prahlad stood safely in the fire. Since that time people celebrate Holikotsava every year.
Disciple: But for this task, why did Holika decide the full moon day of Fagun?
Guru : In the ancient time, people used to perform Navsasyeshti Yajna (holy fire done by nine grains) on the full moon day of Fagun, so Holika entered with Prahlad in Navsasyeshti Yajna.

View full question & answer→

Question 44 Marks

शिष्यः - किं नाम नवसस्येष्टिः ?
गुरुः - नवैः सस्यैः क्रियमाणा इष्टिः नवसस्येष्टिः कथ्यते। अस्माकं देशः कृषिप्रधानः वर्तते। अत्रत्याः जनाः प्रायः द्विवारं कृषिं कुर्वन्ति। वर्षायां शरदि तथा। शरदि कृतायाः कृषेः फलं प्रायः फाल्गुनमासे प्राप्यते। तत् सस्यरूपं फलं जनाः प्रथमम् अग्निदेवाय समर्पयन्ति। ततः परस्परं वितीर्य स्वोपभोगाय कल्पयन्ति ।
शिष्यः - यद्येवं तर्हि अस्य उत्सवस्य होलिकोत्सवः नाम कथं सार्थकं भवेत्।

Answer

Disciple : What actually is Navsasyeshti?
Guru : The Yajna performed with newly harvested grains is called Navsasyeshti. Our country is an agriculture oriented country and people grow crops twice in a year-in the monsoon and in the sharad season. The corps grown in the sharda season is harvested in the month of Fagun. People offer the grains first of all to the god of fire. Then they use it.
Disciple : It is so then why has this festival been given the name of Holikotsav?

View full question & answer→

Question 54 Marks

गुरुः - वस्तुतः होलकः नाम तृणाग्निभृष्टम् अर्धपक्वं शमीधान्यं भवति। तं होलकं जनाः अग्निदेवाय समर्पयन्ति । अद्यत्वेऽपि एषा परम्परा अविच्छिन्ना प्रवर्तते ।
शिष्यः - होलकोऽयं स्वास्थ्यायापि उपकारको भवतीति श्रुतं मया। किं तत् सत्यमस्ति ।
गुरुः - आम्, भवता श्रुतं सत्यमेवास्ति । भावप्रकाशनामके सुप्रसिद्धे आयुर्वेदग्रन्थे कथितमस्ति होलकोऽल्पानलो गुरुः मेद कफदोषश्रमापहः । अर्थात् होलकः मेदं कफदोषं श्रमं च अपहन्ति।
शिष्यः - अयि गुरुचरणाः ! बहवो धन्यवादाः। अनेन बोधेन अहमनुगृहीतोऽस्मि ॥

Answer

Guru : In fact, the half coocked grains with spikes are called Holika. People offer Holika to the god of fire. This tradition is practised even today.
Disciple: I have heard that Holika is beneficial to health. Is that true?
Guru : Yes, whatever you have heard is true. It is said in Bhavprakash, the famous book of Ayurveda that Holak baked in slow fire removes the suffering due to fat, cough and fatigue.
Disciple : O Guruji! Thank you very much. I am thankful to you for this lesson.

View full question & answer→

संस्कृत गद्य खण्डस्य अनुवादं कुरूत । [4M]

Take a timed test