२. संतवाणी मराठी - कुमारभारती - २. संतवाणी

1. आकलन कृती :
(१) पुढे दिलेल्या शब्दांसाठी उपमा लिहा :
(१) विठ्ठल -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
(२) हृदय -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
(२) चौकटी पूर्ण करा :
(१) याचा बंदिखाना -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
(२) याचा मारा केला -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙

धरिला पंढरीचा चोर ।
गळां बांधोनियां दोर ।।१।।

हृदय बंदिखाना केला ।
आंत विठ्ठल कोंडिला ।।२।।

शब्दें केली जवाजुडी ।
विठ्ठल पायीं घातली बेडी ।।३।।

सोहं शब्दाचा मारा केला ।
विठ्ठल काकुलती आला ।।४।।

जनी म्हणे बा विठ्ठला ।
जीवें न सोडीं मी तुला ।।५।।

2. आकलन कृती :
(१) जोड्या लावा :

'ब' गट	'ब' गट
(१) विठ्ठलाला धरले	अ) शब्दरचनेच्या जुळणीने
(२) विठ्ठल काकुलती आला	(आ) भक्तीच्या दोराने
	(इ) 'तू म्हणजे मीच' या शब्दाने

3. ओळींचा सरळ अर्थ :
• शब्दें केली जवाजुडी ।
विठ्ठल पायीं घातली बेडी |  या ओळींतील सरळ अर्थ लिहा.

4. आकलन कृती :
• 'जनी म्हणे बा विठ्ठला। जीवें न सोडीं मी तुला ।।' या ओळींतून व्यक्त झालेला कवयित्रीचा भाव स्पष्ट करा.

1. आकलन कृती :
(१) पुढे दिलेल्या शब्दांसाठी उपमा लिहा :
(१) विठ्ठल -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
(२) हृदय -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
(२) चौकटी पूर्ण करा :
(१) याचा बंदिखाना -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙
(२) यांची बेडी -˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙

धरिला पंढरीचा चोर ।
गळां बांधोनियां दोर ।।१।।

हृदय बंदिखाना केला ।
आंत विठ्ठल कोंडिला ।।२।।

शब्दें केली जवाजुडी ।
विठ्ठल पायीं घातली बेडी ।।३।।

सोहं शब्दाचा मारा केला ।
विठ्ठल काकुलती आला ।।४।।

जनी म्हणे बा विठ्ठला ।
जीवें न सोडीं मी तुला ।।५।।

2. आकलन कृती :
(१) पुढील विधाने योग्य पर्याय निवडून पूर्ण करा :
(१) पंढरीचा चोर म्हणजे ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙ 
(श्रीकृष्ण/ श्रीविष्णू/ महादेव/ श्रीविठ्ठल)
(२) श्रीविठ्ठल काकुलती आला; कारण ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙ 
(अ) त्याच्या पायात बेडी घातली.
(आ) त्याला हृदयात कोंडला होता.
(इ) त्याच्यावर सोहं शब्दांचा मारा केला.
(ई) त्याच्या गळ्यात दोर बांधला.

3. ओळींचा सरळ अर्थ :
• सोहं शब्दाचा मारा केला |
विठ्ठल काकुलती आला ।।' या ओळींतील सरळ अर्थ लिहा.

4. आकलन कृती :
• प्रस्तुत अभंगातून कवयित्रीच्या मनातील श्रीविठ्ठला- विषयीच्या कोणत्या भावभावना दिसून येतात, ते लिहा.

1. आकलन कृती :
वृक्षावर पुढील घटनांचा होणारा परिणाम लिहा :

वृक्ष	घटना	परिणाम
	वंदन केले.
	घाव घातले.

जैसा वृक्ष नेणे मान अपमान ।
तैसे ते सज्जन वर्तताती ।।१।।

येऊनियां पूजा प्राणि जे करिती ।
त्याचें सुख चित्तीं तया नाही ।।२।।

अथवा कोणी प्राणी येऊनि तोडिती ।
तया न म्हणती छेदूं नका ।।३।।

निंदास्तुति सम मानिती जे संत ।
पूर्ण धैर्यवंत साधु ऐसे ।।४।।

नामा म्हणे त्यांची जरी होय भेटी ।
तरी जीव शिवा गांठी पडूनि जाय ।।५।।

2. आकलन कृती :
(१) योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा :
(१) सज्जनांची भेट होणे म्हणजे ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙ ची गाठ पडणे होय.
         (भक्ती-मुक्ती/ जिवा-शिवा/ सुख-दुःख/ निंदा-स्तुती)
(२) कुणी वृक्ष तोडला, तर वृक्ष त्याला ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙ म्हणत नाही.
         (मोडू/ सोडू/ तोडू/ छेडू)
(२) पुढील विधानांपैकी सत्य विधान ओळखून लिहा :
(i) संतांचे वर्तन वृक्षाप्रमाणे असते.
(ii) संतांना सन्मानाची अपेक्षा असते.
(iii) संत निंदा आणि स्तुती समान मानत नाहीत.
(iv) संत सुख आणि दुःख समान मानत नाहीत.

3. ओळींचा सरळ अर्थ :
• 'जैसा वृक्ष नेणे मान अपमान ।
तैसे ते सज्जन वर्तताती ।।' या काव्यपंक्तींचा सरळ अर्थ लिहा.

4. आकलन कृती :
• प्रस्तुत अभंगातून संत नामदेवांनी पर्यावरण रक्षणाविषयी दिलेला संदेश तुमच्या शब्दांत लिहा

1. आकलन कृती :
वृक्ष आणि संत यांच्यातील साम्य लिहून तक्ता पूर्ण करा :

वृक्ष	संत

जैसा वृक्ष नेणे मान अपमान ।
तैसे ते सज्जन वर्तताती ।।१।।

येऊनियां पूजा प्राणि जे करिती ।
त्याचें सुख चित्तीं तया नाही ।।२।।

अथवा कोणी प्राणी येऊनि तोडिती ।
तया न म्हणती छेदूं नका ।।३।।

निंदास्तुति सम मानिती जे संत ।
पूर्ण धैर्यवंत साधु ऐसे ।।४।।

नामा म्हणे त्यांची जरी होय भेटी ।
तरी जीव शिवा गांठी पडूनि जाय ।।५।।

2. आकलन कृती :
(१) चौकटी पूर्ण करा :
(i) संतांना दिलेले विशेषण - _________
(ii) निंदा-स्तुती समान मानणारे -_________
(२) पुढील विधानांपैकी सत्य विधान ओळखून लिहा :
(i) संतांचे वर्तन वृक्षाप्रमाणे असते.
(ii) संतांना सन्मानाची अपेक्षा असते.
(iii) संत निंदा आणि स्तुती समान मानत नाहीत.
(iv) संत सुख आणि दुःख समान मानत नाहीत.

3. ओळींचा सरळ अर्थ :
• 'अथवा कोणी प्राणी येऊनि तोडिती ।
तया न म्हणती छेदूं नका ।।' या काव्यपंक्तींचा सरळ अर्थ लिहा.

4. आकलन कृती :
• 'निंदास्तुति सम मानिती जे संत। पूर्ण धैर्यवंत साधु ऐसे ।।' या काव्यपंक्तींतील विचारसौंदर्य स्पष्ट करा

कविता : संतवाणी (आ) धरिला पंढरीचा चोर.
(१) प्रस्तुत कवितेचा कवी/कवयित्री :
(२) प्रस्तुत कवितेचा विषय :
(३) प्रस्तुत कवितेतून दिलेला संदेश :

कविता : संतवाणी (अ) जैसा वृक्ष नेणे.
(१) प्रस्तुत कवितेचा कवी/कवयित्री :
(२) प्रस्तुत कवितेचा विषय :
(३) प्रस्तुत कवितेतून दिलेला संदेश :

'हृदय बंदिखाना केला।
आंत विठ्ठल कोंडिला।।'

'निंदास्तुति सम मानिती जे संत ।
पूर्ण धैर्यवंत साधू ऐसे ।।'

पुढील ओळीतील अलंकार ओळखून उपमान व उपमेय ओळखा :
शाळा म्हणजे दुसरी माताच!

पुढील ओळींतील उपमेय व उपमान ओळखा :
ऊठ पुरुषोत्तमा। वाट पाही रमा।
दावि मुखचंद्रमा। सकळिकांसी।।

पुढील ओळींतील उपमेय व उपमान ओळखा :
नयनकमल हे उघडित हलके जागी हो जानकी।

पुढील वाक्यांतील रस ओळखा :
क्रीडेच्या क्षेत्रात जातिभेद, धर्मभेद की वर्णभेद नाही. सद्भावना, समता, मैत्री, विश्वबंधुत्व, शिस्त व ऐक्य या भावना वाढीस लागतात.

पुढील वाक्यांतील रस ओळखा :
'मी पाणी पिऊन येते. तोपर्यंत बछड्यांना सांभाळ,' असं सांगून सिंहीण निघून गेली.

पुढील वाक्यांतील रस ओळखा :
चित्ता आपल्या सावजाच्या जवळ दबकत दबकत जातो आणि एकदम हल्ला चढवतो. त्या जनावराला गुदमरून टाकून त्याला मारतो.

पुढील शब्दांचा लघुगुरुक्रम लावून मात्रा ओळखा :
जनाबाई

पुढील शब्दांचा लघुगुरुक्रम लावून मात्रा ओळखा :
नामदेव

पुढील शब्दांचा लघुगुरुक्रम लावून मात्रा ओळखा :
संतवाणी

पुढील शब्दांचा लघुगुरुक्रम लावून मात्रा ओळखा :
तारुण्य

पुढील शब्दांचा लघुगुरुक्रम लावून मात्रा ओळखा :
बालपण

स्तुती करणे.

निंदा करणे

सम =

सुख =

वृक्ष =

सोडणे x

चोर x

आत x

निंदा x

पूर्ण x

बंदिखाने -

हृदय -

दोर -

जुड्या-

पंन्ढरी, पंढरी, पंढरि, पंडरी.

बंदीखाना, बंदिखाना, बंधिखाना, बंदिकाना.

स्तुती, स्तूती, स्तुति, स्तूति.

सतजन, सज्जन, सजन्न, साज्जन.