Board Sample Paper Sanskrit - Board Sample Paper

उद्याने ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ महिला भ्रमन्ति ।

'मनोरथः' इति पदस्य संधि विच्छेदं भवति ।

‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ कृष्णसर्पः बालसमीपम् आगच्छति।

'आमरणम्' इत्यत्र पदे, कः उपसर्गः?

'निर्णायकः' इत्यत्र उपसर्ग शब्दं च पृथक् कृत्या लिखत -

वृत्तं यत्नेन संरक्षेद् वित्तमेति च याति च।
अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ।।

तपोदत्तः विद्याध्ययनाय गुरुकुलम् अगच्छत्।

खलाना मैत्री आरम्भगुर्वी भवति।

कल्पतरुः पृथिव्यां धनानि अवर्षत।

सूर्योदयात् पूर्वमेव बालिका तत्रोपस्थिता।

यत्रदेशेऽथवा स्थाने भोगा भुक्ताः स्ववीर्यतः।
तस्मिन् विभवहीनो यो वसेत् स पुरुषाधमः ।।
मञ्जूषा -[सः, स्थाने, भोगाः]
अन्वयः- यत्र देशे अथवा (i)‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾स्ववीर्यतः (ii)‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾भुक्ता, तस्मिन यः विभवहीन वसेत् (iii)‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾पुरुषाधमः।

स्वपाठ्यपुस्तकात् श्लोकद्वयं लिखत यद अस्गिन् प्रश्नपत्रे न रयात्।

भ्रान्तः

गवाक्षात्

दुहिता

मृदुम

सा तदा करुणा वाचो विलपन्ती सुदुःखिता।
वनस्पतिगतं गृधं ददर्शायतलोचना ।।
प्रश्नाः -
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत-
(i) सीता किं कुर्वन्ती गृधम् अपश्यत्?
(ii) गृपः कुत्र स्थितः आसीत् ?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
(i) सीता कुत्र स्थितं गृघं अपश्यत् ?
(ii) सीता कीदृशी आसीत् ?
प्रश्न (ग) यथानिर्देशम् उत्तरत  -
(i) 'वृक्ष' शब्दस्य स्थाने श्लोके किं पदं प्रयुक्तम्?
(ii) 'श्लोकेऽस्मिन् 'सा' इति सर्वनामपदं स्थाने संज्ञापदं किम्?

प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
तस्माद् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता।।
प्रश्नाः -
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत-
(i) जन्तवः केन तुष्यन्ति?
(ii) अतः किं वक्तव्यम् ?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
(i) सर्वे जन्तवः केनं तुष्यन्ति?
(ii) प्रियवाक्यस्य का विशेषता?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् कुरुत -
(i) 'जन्तवः' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् ?
(ii) 'सर्वे' इत्यस्य विशेष्यपदं किम्?

‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ अमित वनं अस्ति | (ग्राम - शब्दस्य द्वितीया विभक्ति - एकवचनम्)

विद्यार्थी ज्ञानं ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ | (लभ्-लट्लकारे आत्मनेपदी)

सः भोजनं ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ | (पच् - लट्लकार प्रथम पुरुष -एकवचनम्)

वयं विद्यालय ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ | (गम् - लृट्लकार उत्तम पुरुष - बहुवचनम्)

‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ गृहं कुत्र अस्ति (युष्मद् - शब्दस्य षष्ठी विभक्ति - एकवचनम्)

सप्ताहान्ते

पुरुष + उपार्जिता

शिवास्ते

गुरुतमः

गच्छन्

पठितम्

नैतादृशः स्वर्णपक्षो रुनतचञ्युः स्वर्णकाकस्तया पूर्व दृष्टः। तं तण्डुलान् खादन्तं हसन्तञ्च विलोक्य बालिका रोदितुमारब्धा। तं निवारयन्ती सा प्रार्थयत् "तण्डुलान् मा भक्षय। मदीया माता अतीव निर्धना वर्तते।" स्वर्णपक्षः काकः प्रोवाच, "मा शुचः। सूर्योदयात्प्राग् ग्रामादबहिः पिप्पलवृक्षमनु त्वया आगन्तव्यम्। अहं तुभ्यं तण्डुलमूल्यं दास्यामि।" प्रहर्षिता बालिका निद्रामपि न लेभे।
प्रश्नाः -
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत-
(i) का रोदितुम् आरब्धा?
(ii) "तण्डुलान् मा भक्षय" इति कोऽवदत् ?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
(i) बालिकया कीदृशः काकः पूर्व न दृष्टः ?
(ii) सूर्योदयात्प्राग् बालिकया कुत्र गन्तव्यम्?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् कुरुत -
(i) 'दास्यामि' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(ii) "शोकः" इत्यस्य पर्यायपदं चित्या लिखत।

जीर्णधनः अवदत् "भोः श्रेष्ठिन् । नास्ति दोषस्ते, यदि मूषकैः भक्षिता। इंदृशः एव अयं संसारः। न किञ्चिदत्र शाश्वत-मस्ति। परमहं नद्यां स्नानार्थ गमिष्यामि। तत् त्वम् आत्मीयं एनं शिशुं धनदेवनामानं मया सह स्नानोपकरणहस्तं प्रेषय" इति। स श्रेष्ठी स्वपुत्रम् अवदत् "वत्स! पितृव्योऽयं तव, स्नानार्थं यास्यति, तद् अनेन साकं गच्छ इति। अथासौ श्रेष्ठिपुत्रः धनदेवः स्नानोपकरणमादाय प्रहृष्टमनाः तेन अभ्यागतेन सह प्रस्थितः।
प्रश्नाः
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) 'नास्ति दोषस्ते' इति कः आह?
(ii) संसारे किञ्चिद् किं नास्ति ?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
(i) जीर्णधनः स्नानार्थ कुत्र गमिष्यति ?
(ii) श्रेष्ठिनः पुत्रस्य किन्नाम् आसीत्?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम्
(i) "गमिष्यामि" इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(ii) "खादिता" इति पदस्य पर्यायपदं गद्यांशात् चिनुत।

(i) घटे जलम् अल्पम् आसीत्।
(ii) तस्य मस्तिष्के एकः विचारः समागतः ।
(iii) एक पिपासितः काकः आसीत्
(iv) सः पापाणखण्डानि घटे अक्षिपत्, जलं च उपरि आगतम् ।
(v) सः बने एकं घटम् अपश्यत्।
(vi) जलं पीत्या काकः ततः अगच्छत् ।

चित्रम् आधृत्य अधः प्रदत्त शब्द सूच्याः / मञ्जूषायाः सहायतया उत्तरपुस्तिकायां पञ्चयाक्यानि लिखत
मञ्जूषा - [वर्षाकाले, वृक्षः, भवति, शुद्ध, अस्माकं वृक्षारोपणं, पर्यावरण, मित्राणि, कर्तव्यम्, रक्षणम्]

पीताम्बरः

धर्माधिकारी

त्रिलोकी

अलं विवादेन।

राजमार्गम् अभितः वृक्षाः सन्ति|

वृक्षस्य उपरि खगाः सन्ति।

स्वं गोविन्दं मत्वा राजकीय - उच्च - माध्यमिक - विद्यालय जोधपुरस्य प्रधानाचार्याय अस्वस्थताकारणात् पञ्चदिवसस्य अवकाशार्थ संस्कृते प्रार्थनापत्रं लिखत।

अधोलिखितम् अनुच्छेदं मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तरपुस्तिकायां लिखत - [ सदाचारः, सर्वेषाम्, लोके, भूषणम्, कुर्वन्ति, समावेश, जने, अतः ] अस्मिन् (i) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ सज्जनाः यथा आचरणम् (ii) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ तद्वदेव आचरणम् (iii) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ | सदाचारे (iv) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ गुणानाम् (v) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ भवति। सुजनता, वाक्संयमः विनयः, धर्माचरणमिति, सद्‌गुणाः सदाचारशीले (vi) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ प्रामुख्येन दृश्यन्ते। (vii) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ सदाचारः शीलं या मानवस्यपरम् (viii) ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾ मन्यते |

सीता पुष्प सूंघती है।

तुम भी जाओ।

दस बज गए हैं।

मैं कल जयपुर जाऊँगा।

हम सब नाटक देखते हैं।

संसारे अनेकाः ऋतव:  भवन्ति, किन्तु भारतवर्षे षड्ऋतवः प्रमुखाः सन्ति। तासां नामानि वसन्तः, ग्रीष्मः, वर्षा. शरद, हेमन्तः, शिशिरः सन्ति। एतासु ऋतुषु वर्षर्ताः अति महत्वम् अस्ति यतोहि भारतदेशः एकः कृषि प्रधानदेशः अस्ति। भारतवर्षस्य कृषकाः ग्रामेषु एव वसन्ति। ते वर्षायाम एवं निर्भराः भवन्ति। ग्रीष्मतापेन सन्तप्तोऽयं लोकः वर्षासमये सुखानुभयं करोति। कृषकाः बलीवर्दान् संयोज्य क्षेत्रकर्षणामारभन्ते। क्षेत्रेषु एव भूरि शस्यं प्रजायते। सुवृष्ट्या मानवस्य जीवन निर्विहनं प्रचलति फल-पुष्प-लता-पादपादयः वनस्पतयः प्रसन्नतामभिव्यञ्जयन्ति। सांयसमये गावः वनात् प्रतिनिवृत्य गोष्ठमुपगच्छन्ति। युवतयः वृक्षाशाखानु दोलानन्दम् अनुभवन्ति। ब्रजस्थमन्दिरेषु 'घटाच्छटादर्शनम् सज्जा प्रारभ्यते। वृन्दावने तु सर्वत्र रासलीलादर्शनं भवति।
प्रश्नाः -
प्रश्न (क) अस्य गद्यांशस्य समुचितं शीर्षक लिखत|
प्रश्न (ख) एकपदेन उत्तरत-
(i) भारतवर्षे कति ऋतवः प्रमुखाः सन्ति?
(ii) भारतदेशः कीदृशः देशोऽस्ति?
(iii) भारतदेशस्य कृषकाः कुत्र निवसन्ति?
(iv) रासलीलायाः दर्शनं कुत्र भवति?
प्रश्न (ग) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
(i) षड्ऋतव काः सन्ति?
(ii) अयं लोकः कदा सुखानुभयं करोति ?
(iii) कया भानवस्य जीवन निर्विघ्नं प्रचलति ?
प्रश्न (घ) निर्देशानुसारम भाषिक कार्यम् कुरुत -
(i) 'ग्रीष्मः' शब्दस्य विषरीतार्थकः शब्दः अत्र कः?
(ii) कृषकाः वर्षायामेव निर्भराः भवन्ति वाक्ये 'कृषकाः' इति संज्ञायाः स्थाने सर्वनामप्रयोगः कर्तव्यः ।
(iii) "संसारे अनेकाः ऋतवः भवन्ति।" इत्यत्र विशेषणपदं किम्?
(iv) "कृषकाः ग्रामेषु वसन्ति।" अत्र कत्तां कः?

सर्वेषु धनेषु विद्याधनम् एव उत्तमं धनं मन्यते। विद्यया एवं जनाः जानन्ति यत् किं कर्तव्यम् अस्ति, किं च अकर्तव्यम्। अनया एवं ज्ञायते यत् किम् उचितम् अस्ति किं च अनुचितम? विद्याधनेन एव वयं जानीमः यत् कः सन्मार्गः अस्ति कः च कुमार्गः? विद्यया एव मनुष्यः संसारे सम्मान प्राप्नोति। विद्याधनाय पौनः पुन्येन नमः।
प्रश्नाः -
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत-
(i) किं धनम् उत्तम मन्यते?
(ii) कया मनुष्यः सम्मानं प्राप्नोति?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
(i) विद्यया किं ज्ञायते?
(ii) केषाय पौनः पुन्येन नमः?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् कुरुत -
(i) 'अपमानम्' इत्यस्य पदस्य विलोमपदं लिखत।
(ii) 'जानीमः' क्रियापदस्य कर्तृपदं चित्वा लिखत।

"स्वर्णकाकः" इति पाठसारं हिन्दीभाषायां लिखत ।

"भान्तो बालः" इति पाठसारं हिन्दीभाषायां लिखत।