एकदा जनसभायां भोजेन उद्घोषितम् - यदि कश्चित् जनः भस्मना रज्जुं नि… - Vidyadip

Question

एकदा जनसभायां भोजेन उद्घोषितम् - यदि कश्चित् जनः भस्मना रज्जुं निर्माय मह्यं दास्यति, तर्हि अहं तस्मै रूप्यकाणां सहस्रं प्रदास्यामीति ।
राज्ञः उद्घोषं श्रुत्वा सर्वे नागरिकाः जनाः भस्मना रज्जुं निर्मातुं प्रयत्नरताः सञ्जाताः ।
प्रायः सर्वेषां जनानामयम् अनुभवः वर्तते, यत् कस्यचित् पदार्थस्य निर्माणाय पदार्थाः, पद्धतिज्ञानं, पुरुषार्थश्चेति वस्तुत्रयम् अपेक्षितं भवति।
Q.1. भोजेन किम् उद्घोषितम् जनसभायां?
Q.2. राज्ञः उद्घोषं श्रुत्वा सर्वे नागरिकाः किं सञ्जाताः?
Q.3. किं वस्तुत्रयम् प्रायः सर्वेषां जनानाम् अपेक्षितं भवति?
Q.4. भोजेन उद्घोषिते वाक्ये "तर्हि अहं तस्मै रूप्यकाणां सहस्रं प्रदास्यामीति" किं प्रकारेण प्रयुक्तम्?

✓

Answer

A-1 भोजेन उद्घोषितम् - "यदि कश्चित् जनः भस्मना रज्जुं निर्माय मह्यं दास्यति, तर्हि अहं तस्मै रूप्यकाणां सहस्रं प्रदास्यामीति।"
A-2 राज्ञः उद्घोषं श्रुत्वा सर्वे नागरिकाः भस्मना रज्जुं निर्मातुं प्रयत्नरताः सञ्जाताः।
A-3 प्रायः सर्वेषां जनानाम् अयम् अनुभवः वर्तते, यत् कस्यचित् पदार्थस्य निर्माणाय पदार्थाः, पद्धतिज्ञानं, पुरुषार्थश्चेति वस्तुत्रयम् अपेक्षितं भवति।
A-4 भोजेन उद्घोषिते वाक्ये "तर्हि अहं तस्मै रूप्यकाणां सहस्रं प्रदास्यामीति" निष्कारण-प्रश्नार्थक प्रकारेण प्रयुक्तं भवति।

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "अनुच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत-भाषायां लिखित । [4M]" from रज्जुः भस्म भवत्विति (गद्य)→रज्जुः भस्म भवत्विति (गद्य) — all question types→संस्कृत STD 11 Science question papers→Gujarat Board STD 11 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

नायकः - यथाह भवान्। (समन्तात् अवलोक्य) वयस्य, पश्य पश्य। एते विद्याधराः चन्दनतरुच्छायासु सिद्धजनैः सार्धं मधूनि पिबन्ति। तदेहि। वयमपि तमालवीथिकां गच्छामः ।
(सर्वे परिक्रामन्ति ।)
विदूषकः - एषा खलु तमालवीथिका। एतच्च शरत्सन्तापखेदितमत्रभवत्याः वदनं लक्ष्यते। तदिह स्फटिकशिलातले उपविशतु ।
Q.1. नायकस्य नेत्रयोः किं अवलोक्य विदूषकस्य प्रत्युत्तरम् आशङ्कितम्?
Q.2. विदूषकः किमर्थं तमालवीथिकायाम् स्फटिकशिलातले उपविशतु इति व्यक्तं करोति?
Q.3. नायकस्य अवलोकने किं विशेषं लक्ष्यते?
Q.4. विदूषकस्य कौतूहलं किमर्थं प्रेरणयति?

चरकसंहितायां सूत्रस्थाने पञ्चविंशतितमे अध्याये भगवान् आत्रेयः अग्निवेशाय अग्ग्राणां शतमुपदिशति। तत्र शतमुद्दिष्टेषु किञ्चिद् अत्र सङ्गृह्यते। तद्यथा -
लोहितशालयः शूकधान्यानाम्, मुद्राः शमीधान्यानाम्, आन्तरिक्षम् उदकानाम्, सैन्धवं लवणानाम्, गव्यं सर्पिः सर्पिषाम्, गोक्षीरं क्षीराणाम्, तिलतैलं स्थावरजातानां स्नेहानाम्, अन्नं वृत्तिकराणाम् श्रेष्ठम्, उदकम् आश्वासकराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम् I
Q.1. लोहितशालयस्य किं उपयोगः भवति?
Q.2. मुद्राणां उपयोगः किमर्थं उपदिश्यते?
Q.3. गव्यस्य किं उपयोगः सर्पिषां रोगविमोचने?
Q.4. अन्नस्य वृत्तिकराणाम् उपयोगः किं सम्पद्यते?

नायकः - वयस्य, धन्यः खलु असि। अस्मासु तिष्ठत्सु त्वमेवं वर्ण्यसे।
चेटी - (तमालरसेन विदूषकस्य मुखं कालीकरोति।)
नायिका - (नायकस्य मुखं दृष्ट्वा स्मितं करोति।)
विदूषकः - चेटी, किं त्वया कृतम्।
Q.1. नायकः चेटीम् किमर्थं धन्यं खलु अस्मि इति वदति?
Q.2. चेटी विदूषकस्य मुखं किमर्थं कालीकरोति?
Q.3. नायिका किं करोति नायकस्य मुखं दृष्ट्वा?
Q.4. विदूषकः चेटीस्य किं प्रश्नयति?

शकुन्तला - (सरोषम्) अनार्य ! आत्मनो हृदयानुमानेन पश्यसि। क इदानीम् अन्यो धर्मकञ्चुकप्रवेशिनः तृणच्छन्नकूपोपमस्य तवानुकृतिं प्रतिपत्स्यते ।
राजा - भद्रे ! प्रथितं दुष्यन्तस्य चरितम्। तथापीदं न दृश्यते।
शकुन्तला - सुष्ठु तावदत्र स्वच्छन्दचारिणी कृतास्मि । (इति पटान्तेन मुखमावृत्य रोदीति ।)
Q.1. शकुन्तलायाः वाक्ये "अनार्य ! आत्मनो हृदयानुमानेन पश्यसि" इति किमर्थम्?
Q.2. राज्ञा किमर्थं उक्तं "भद्रे ! प्रथितं दुष्यन्तस्य चरितम्" इति?
Q.3. शकुन्तलायाः वाक्ये "सुष्ठु तावदत्र स्वच्छन्दचारिणी कृतास्मि" इति किमर्थम्?
Q.4. शकुन्तलायाः पटान्तेन मुखमावृत्य रोदीति इति किमर्थम्?

धातुमयी मुद्रा प्राचीनतरा अस्ति। कार्गजी मुद्रा तु अर्वाचीना। विनिमयस्य साधनत्वेन धातुमय्याः मुद्रायाः प्रयोगः भारतवर्षे प्रायः सार्धद्विसहस्रवर्षेभ्यः प्रचलति । प्राचीनकाले एता: मुद्राः सुवर्णमयी, रजतमयी ताम्रमयी चेति विविधाः आसन्।
प्रश्नाः -
Q.1. का मुद्रा प्राचीनतरा अस्ति?
Q.2. कार्गजी मुद्रा कीदृशी अस्ति?
Q.3. भारतवर्षे धातुमय्याः मुद्रायाः प्रयोगः कति वर्षेभ्यः पूर्व प्रचलति ?
Q.4. प्राचीनकाले मुद्राः कीदृश्यः आसन् ?

अस्य प्रश्नस्य सर्वसम्मतम् उत्तरं न सम्भाव्यते। वस्तुतः मानवीयस्य व्यक्तित्वस्य स्वरूपं विभिन्नमस्ति। तथापि यावत्पर्यन्तं व्यक्तित्वस्य स्वरूपमेव नावगच्छामः, तावत्पर्यन्तं कथं नाम व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नः सम्भवति ।
संस्कृतसाहित्ये भर्तृहरिनाम्ना सुप्रसिद्धेन कविरत्नेन नीतिशतकं वैराग्यशतकं शृङ्गारशतकं चेति शतकत्रयं विरचितमस्ति ।
Q.1. अस्य प्रश्नस्य सर्वसम्मतम् उत्तरं न सम्भाव्यते - कः विषयः?
Q.2. व्यक्तित्वस्य स्वरूपम् किम् अस्ति?
Q.3. शतकत्रयं कविरत्नेन किम् विरचितम्?
Q.4. व्यक्तित्वस्य निर्माणाय कथं प्रयत्नः सम्भवति?

अहम् निश्चिन्तः अभवम्। परं न्यायधीशः अग्रे अवदत्, "..... किन्तु राजस्वविभागस्य अधिकारी एतद्विरोधे एकम् पत्रम् प्रेषितवानस्ति। तदुपरि लक्ष्यदानमावश्यकं मन्यामहे। अतः सम्प्रति न्यायः स्थगितः ।"
मदीया चिन्ता गतापि पुनरागता। न्यायाधीशस्य स किन्तुकुन्तः मम अन्तःकरणम् अद्यापि समन्तात् कृन्तति।
Q.1. न्यायधीशः किं अवदत् अहम् निश्चिन्तः अभवम्?
Q.2. न्यायधीशस्य चिन्ता किमर्थं पुनरागता अस्ति?
Q.3. न्यायधीशस्य कुन्तः किम् अद्यापि समन्तात् कृन्तति?
Q.4. न्यायधीशस्य अभियोगस्य सम्प्रति स्थानम् किम्?

वैद्यस्य वचनानि श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छा अर्धमात्रायां तु अत्रैव समाप्ता। तथापि अहं भोजगोष्ठ्याम् अगच्छम्। अत्र वैद्यमहोदयस्य किन्तुशब्दः मम कण्ठनलिकायां संलग्नः आसीत्। भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थम् अहं पश्यामि, सः सः पदार्थः गरिष्ठ एवास्तीति प्रतीतिर्भवति स्म।
Q.1. वैद्यमहोदयस्य किं मम कण्ठनलिकायां संलग्नं आसीत्?
Q.2. अहं वैद्यस्य वचनानि किं श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छां अर्धमात्रायां समाप्त्वा अगच्छम्?
Q.3. वैद्यमहोदयस्य किस्तु प्रतीतिः भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थं पश्यामि?
Q.4. अहं वैद्यमहोदयस्य किं अवोचम्?

साक्षिजनानां साक्ष्यमपि मत्पक्षे समभवत् यत् सा भूमिः अस्मदीयानां वंशजानाम् अधिकारे वर्तते। वाक्कीलेनापि मह्यम् अभयं दत्तं यत् प्रमाणानां बलेन भूमिरियम् अवश्यं भवदधिकारभुक्ता भविष्यति।
Q.1. भूमि किं भविष्यति यदि वाक्कीलेन मह्यं अभयं दत्तं स्यात्?
Q.2. किमर्थं वाक्कीलेन मह्यं अभयं दत्तं?
Q.3. साक्षिजनः किमर्थं अपि मत्पक्षे समभवन्ति?
Q.4. वाक्कीलस्य किं फलितमस्ति यदि साक्षिजनः साक्ष्यमपि मत्पक्षे समभवति?

यतो हि जलार्द्र भस्म रज्जुरूपताप्रदानकाले विशीर्णं सत् रज्जुरूपं न साधयति स्म। निखिलो दिवस एवमेव व्यर्थः व्यतीतः। परिणामतः भस्मना प्रणीतां रज्जुम् अवलोकयितुकामः राजा नैराश्यमभजत ।
अपरस्मिन् दिवसे राजसभायां राजा कालिदासाय न्यवेदयत्, भवानेव साधयतु भस्मना रज्जुः इति।
Q.1. भस्म रज्जुरूपताप्रदानकाले विशीर्णं किं स्यात्?
Q.2. व्यर्थं दिवसः कः भवति, यतः परिणामतः राजा नैराश्यमभजत्?
Q.3. किमर्थं राजा अपरस्मिन् दिवसे राजसभायां कालिदासाय न्यवेदयत्?
Q.4. राजा कालिदासाय किं न्यवेदयत्?