Gujarat Boardગુજરાતી માધ્યમધોરણ 7સામાજિક વિજ્ઞાનરાજ્ય સરકાર3 Marks
Question
કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારના કાર્યક્ષેત્ર વિશે સમજૂતી આપો.
✓
Answer
ભારતમાં સમવાયતંત્રની શાસન-વ્યવસ્થા છે, એટલે રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચે કાર્યનું વિભાજન કરવામાં આવ્યું છે. રાજ્ય સરકારનું કાર્યક્ષેત્ર પોતાના રાજ્ય પૂરતું મર્યાદિત છે, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારનું કાર્યક્ષેત્ર સંપૂર્ણ દેશને આવરી લે છે. કેન્દ્ર અને રાજ્યોને સોંપાયેલા કાર્યો અને સત્તાઓનું વિભાજન ત્રણ યાદીમાં કરવામાં આવ્યું છે:
(1) સંઘયાદી (કેન્દ્રનું કાર્યક્ષેત્ર): આ યાદીમાં $97$ વિષયો કેન્દ્ર સરકારને સોંપવામાં આવ્યા છે. તેમાં વસતિ ગણતરી, દેશનું સંરક્ષણ, નાણાં, બેંકિંગ, ચૂંટણીઓ, રેલવે, તાર-ટપાલ, અણુશક્તિ, હવાઈ અને રાષ્ટ્રીય માર્ગો, દરિયાઈ સેવાઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
(2) રાજ્ય યાદી (રાજ્યનું કાર્યક્ષેત્ર): આ યાદીમાં $66$ વિષયો રાજ્ય સરકારને સોંપવામાં આવ્યા છે. તેમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય, કૃષિ, આંતરિક વ્યાપાર, વાણિજ્ય, જંગલો, સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ વગેરે સત્તાઓ રાજ્યના કાર્યક્ષેત્રમાં છે.
(3) સંયુક્ત યાદી (સંયુક્ત કાર્યક્ષેત્ર): આ યાદીમાં $47$ વિષયો છે, જેના માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર બંને કાયદા ઘડી શકે છે. તેમાં છૂટાછેડા, શિક્ષણ, ઉદ્યોગો, રોજગારી, વીજળી, વારસાઈ બાબતો, ફોજદારી અને દીવાની કેસો અંગેની કાર્યવાહી વગેરે સત્તાઓ સંયુક્ત યાદીમાં છે.
Need a full question paper?
Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.