પૃથ્વીની આંતરિક રચના અને ભૂમિસ્વરૂપો — સામાજિક વિજ્ઞાન ધોરણ 7 — Question
Gujarat Boardગુજરાતી માધ્યમધોરણ 7સામાજિક વિજ્ઞાનપૃથ્વીની આંતરિક રચના અને ભૂમિસ્વરૂપો5 Marks
Question
નદી અથવા હિમનદીનું ભૂમિસ્વરૂપ સમજાવો.
✓
Answer
નદીનું ભૂમિસ્વરૂપ:
જળધોધ: નદીનો પ્રવાહ જ્યારે નક્કર ખડક પરથી સીધી ઢોળાવવાળી ખીણમાં કે નીચાણવાળી ભૂમિ પર વેગ સાથે પછડાય છે, ત્યારે તેને 'જળધોધ' કહે છે.
સર્પાકાર વહનમાર્ગ: નદી જ્યારે મેદાની પ્રદેશમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે તે વળાંકવાળા માર્ગે વહે છે, જેને 'સર્પાકાર વહનમાર્ગ' કહેવાય છે.
નાળાકાર સરોવર: નદીના વળાંકો જ્યારે ખૂબ નજીક આવે છે અને પૂરના કારણે નદી સીધો માર્ગ ગ્રહણ કરે છે, ત્યારે નદીના છોડેલા નાળ આકારના ભાગમાં પાણી રહી જાય છે, જેને 'નાળાકાર સરોવર' કહે છે.
પૂરનું મેદાન: નદીમાં પૂર આવવાથી કાંપ અને અન્ય પદાર્થોના નિક્ષેપથી કિનારાની આજુબાજુ વિશાળ ફળદ્રુપ મેદાન બને છે, જેને 'પૂરનું મેદાન' કહે છે.
કુદરતી તટબંધ: નદીના બંને કિનારે કાંપના નિક્ષેપથી લાંબા અને ઓછી ઊંચાઈના અનેક ઢગ રચાય છે, જેને 'કુદરતી તટબંધ' કહે છે.
મુખત્રિકોણપ્રદેશ (ડેલ્ટા): સમુદ્રને મળતા પહેલા નદીનો વેગ ધીમો થતાં કાંપના નિક્ષેપણથી નદી અનેક શાખા-પ્રશાખામાં વહેંચાઈ જાય છે, જેનાથી 'મુખત્રિકોણપ્રદેશ' (Delta) બને છે.
હિમનદીનું ભૂમિસ્વરૂપ:
હિમનદી: પર્વતોના ઢોળાવ પર જમા થયેલો બરફ ધીમે ધીમે નીચા ઢોળાવ તરફ સરકે છે, જેને 'હિમનદી' કહે છે.
$U$ આકારની ખીણ: હિમનદી તેના ઘસારણ દ્વારા '$U$' આકારની ખીણ બનાવે છે.
સરોવર (ટાર્ન): હિમનદી દ્વારા નિર્મિત ઊંડા કોતરોમાં બરફ પીગળવાથી પાણી ભરાઈ જાય છે, પરિણામે ત્યાં સુંદર સરોવર (ટાર્ન) બને છે.
ડ્રમલિન (Drumlin): હિમનદી પોતાની સાથે લાવેલા કાંકરા, રેતી અને ખડકોના નિક્ષેપ દ્વારા પ્રવાહ વચ્ચે ટેકરી જેવા 'ડ્રમલિન' (Drumlin) ભૂમિસ્વરૂપની રચના કરે છે.
Need a full question paper?
Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.