મધ્યયુગીન સ્થાપત્યો, શહેરો, વેપારી અને કારીગરો — સામાજિક વિજ્ઞાન ધોરણ 7 — Question

રાજપૂતયુગ અને દિલ્લી સલ્તનતકાળ દરમિયાન થયેલ સ્થાપત્યો નીચે મુજબ છે:

૧. રાજપૂતયુગ: આ સમયગાળામાં ઉત્તર ભારતમાં નાગરશૈલીનાં મંદિરોનું નિર્માણ થયું હતું. જેમાં ખજૂરાહોનાં મંદિરો, જગન્નાથપુરીનું લિંગરાજ મંદિર અને સૌરાષ્ટ્રના ગોપના મંદિરનો સમાવેશ થાય છે.

૨. દિલ્લી સલ્તનતકાળ: આ સમયગાળામાં મુખ્યત્વે ઇસ્લામ સાથે સંકળાયેલ આરબશૈલીમાં સ્થાપત્યોનું નિર્માણ થયું હતું. તેમાં મસ્જિદ, મકબરા અને રોજા મુખ્ય છે.

• મુખ્ય સ્થાપત્યો: જામા મસ્જિદ, કુતુબમિનાર, હોજ-એ-ખાસ, અલાઈ દરવાજા અને સીરીનો કિલ્લો.
• ફિરોજશાહ તુઘલક: તેમણે મુખ્યત્વે મસ્જિદો અને સિંચાઈ માટે નહેરો બંધાવી હતી.

૩. ગુજરાતના સ્થાપત્યો: ગુજરાતના મુસ્લિમ શાસકોએ અમદાવાદનો ભદ્રનો કિલ્લો, જામા મસ્જિદ, સીદી સૈયદની જાળી, ઝૂલતા મિનારા, હોજે કુતુબ (કાંકરિયું તળાવ), રાણી સિપ્રીની મસ્જિદ તેમજ ચાંપાનેરમાં જામી મસ્જિદ અને ચાંપાનેરનો કિલ્લો બંધાવ્યા હતા.

૪. અન્ય સ્થાપત્યો:

• બંગાળમાં સોના મસ્જિદ બંધાઈ હતી.
• રાજસ્થાનમાં રાણા કુંભાએ બનાવેલ કુંભલગઢનો દુર્ગ અને ચિતોડનો કીર્તિસ્તંભ કે વિજયસ્તંભ છે.
• $13$ મી સદીમાં નિર્માણ પામેલાં કોણાર્કનું સુર્યમંદિર અને કર્ણાટકનું હોશલેશ્વરનું મંદિર સૌથી વિશિષ્ટ પ્રકારનાં સ્થાપત્યો છે.