धन्योऽयं भारतदेशो यत्र काले काले देशसेवायै जनहितार्थं च महापुरुषा… - Vidyadip

Question

धन्योऽयं भारतदेशो यत्र काले काले देशसेवायै जनहितार्थं च महापुरुषाः जीवनं समर्पयन्ति । एतादृशेषु एकतमः महर्षि दयानन्दः । अस्य महर्षेः दयानन्दस्य जन्म सौराष्ट्रदेशे राजकोट जनपदस्य टङ्कारानामके ग्रामे अभवत् । तस्य पिता करसन त्रिवेदी माता च अमृतबेन आसीत्।
प्रश्नाः -
Q.1. के जीवन समर्पयन्ति ?
Q.2. दयानन्दस्य जन्म कुत्र अभवत् ?
Q.3. दयानन्दस्य पितुः नाम किम?
Q.4. दयानन्दस्य मातुः नाम किम् ?

✓

Answer

(1) महापुरुषाः देशसेवायै च जनहितार्थं जीवनं समर्पयन्ति।
(2) दयानन्दस्य जन्म सौराष्ट्रदेश राजकोट जनपदस्य टङ्कारानामके ग्रामे अभवत्
(3) दयानन्दस्य पितुः नाम करसन त्रिवेदी आसीत्।
(4) अमृतबेन दयानन्दस्य मातुः नाम आसीत्।

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "अनुच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत-भाषायां लिखित । [4M]" from व्याकरण→व्याकरण — all question types→संस्कृत STD 11 Science question papers→Gujarat Board STD 11 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

शकुन्तला - अत्र तावद्विधिना दर्शितं प्रभुत्वम् ।
राजा - श्रोतव्यम् इदानीं संवृत्तम् ।
शकुन्तला - नन्वेकस्मिन्दिवसे नवमालिकामण्डपे नलिनीपत्रभाजनगतम् उदकं तव हस्ते सन्निहितम् आसीत्।
राजा - शृणुमस्तावत् ।
Q.1. शकुन्तलायाः वाक्ये "अत्र तावद्विधिना दर्शितं प्रभुत्वम्" इति किमर्थम्?
Q.2. राज्ञा श्रुतम् "श्रोतव्यम् इदानीं संवृत्तम्" इति किमर्थम्?
Q.3. शकुन्तलायाः वाक्ये "नन्वेकस्मिन्दिवसे नवमालिकामण्डपे नलिनीपत्रभाजनगतम् उदकं तव हस्ते सन्निहितम् आसीत्" इति किमर्थम्?
Q.4. राज्ञा श्रुतम् "शृणुमस्तावत्" इति किमर्थम्?

शकुन्तला - (आत्मगतम्) किं नु खल्वार्यपुत्रो भणति।
राजा - किम् इदम् उपन्यस्तम् ।
शकुन्तला - (आत्मगतम्) पावकः खलु वचनोपन्यासः ।
शाङ्गरवः - कथम् इदं नाम। भवन्तः एव सुतरां लोकवृत्तान्तनिष्णाताः ।
Q.1. शकुन्तलायाः भाषिते "खल्वार्यपुत्रो भणति" किं अर्थम्?
Q.2. राजस्य प्रश्ने "किम् इदम् उपन्यस्तम्" किं अर्थम्?
Q.3. शकुन्तलायाः उत्तरे "पावकः खलु वचनोपन्यासः" किं अर्थम्?
Q.4. शाङ्गरवस्य प्रश्ने "कथम् इदं नाम" किं अर्थम्?

नेतृमहोदयाय पुस्तकमिदम् अवश्यं रुचिकरं भविष्यतीति मे दृढा श्रद्धा। तेनाहं निश्चिन्तः आसम् ।
अहं सोत्साहं नेतृमहोदयस्य गृहं प्रत्यगच्छम् । क्षणद्वयानन्तरम् एव नेतृमहोदयस्य साक्षात्कारः सञ्जातः । मया नेतृमहोदयस्य करकमलयोः पुस्तकं समर्पितम्। पुस्तकं दृष्ट्वा नेतृमहोदयः प्रसन्नः जातः।
Q.1. अहं किमर्थं नेतृमहोदयस्य गृहं प्रत्यगच्छम्?
Q.2. नेतृमहोदयस्य साक्षात्कारः कथं सञ्जातः?
Q.3. अहं किं नेतृमहोदयस्य करकमलयोः समर्पितम्?
Q.4. नेतृमहोदयः पुस्तकं दृष्ट्वा किम् जातः?

शिष्यः - कथं होलिकामेव हिरण्यकशिपुः प्रैरयत् ।
गुरुः - यतो हि सा मायाविनी होलिका अग्निरक्षिता आसीत्।
शिष्यः - ततः किं सञ्जातम् ?
गुरुः - हिरण्यकशिपुप्रेरिता होलिका एकदा फाल्गुनमासस्य पूर्णिमायां तिथौ प्रह्लादम् अङ्के स्थापयित्वा अग्नौ प्राविशत्। परमेश्वरकृपया होलिका दग्धा न तु प्रह्लादः । प्रह्लादस्तु तथैव सुरक्षितः एवातिष्ठत्। होलिकायाः दाहेन भक्तशिरोमणेः प्रह्लादस्य च सुरक्षया प्रसन्नाः परमेश्वरभक्ताः जनाः ततः प्रभृति प्रतिवर्षं होलिकोत्सवम् अनुभावयन्ति ।
Q.1. शिष्यः - होलिकामेव हिरण्यकशिपुः कथं प्रेरयति ?
Q.2. शिष्यः - होलिकायाः दाहे किमर्थं प्रसन्ना भविष्यति ?
Q.3. शिष्यः - प्रह्लादः कथं सुरक्षितः अभवत् ?
Q.4. शिष्यः - होलिकोत्सवं किं प्रतिवर्षं अनुभवन्ति जनाः ?

अतः भोजनं विनैव मम भोजः समाप्तः अभवत्। आघ्राणे अर्धभोजनम् इति न्यायेन सन्तोषम् अकरवमहं भोजगोष्ठ्याम् ।
एवम् जीवने अनेकवारम् अस्य किन्तुशब्दस्य शत्रुता सम्मुखमुपस्थिता भवति।
Q.1. अहं भोजगोष्ठ्याम् किम् अकरवम्, आघ्राणे अर्धभोजनम् इति न्यायेन?
Q.2. अत्र किमर्थं अहं भोजगोष्ठ्याम् आघ्राणे अर्धभोजनम् अकरवम्?
Q.3. अनेकवारं अस्य किं सम्मुखमुपस्थिता भवति?
Q.4. अहं किस्तु अर्धभोजनं किमर्थं ग्रहणीयम् इति न्यायेन?

यदि कारणभूताः पदार्थाः न सन्ति, कस्यापि नवीनस्य पदार्थस्य निर्माणं कर्तुं न शक्यते। सत्सु कारणभूतेषु पदार्थेषु अपि यदि निर्माणस्य पद्धतिः नावगता, तदापि पदार्थस्य निर्माणं कर्तुं न पारयामः। पदार्थाः उपस्थिताः स्युः, निर्माणरीतिः अपि अवगता स्यात्तथापि यावत्पर्यन्तं जनः पुरुषार्थं न करोति, तावत्पर्यन्तं सः नवीनस्य पदार्थस्य निर्माणं कर्तुं समर्थो न भवतीति I
Q.1. कस्मिन् स्थितिः भवति यदि कारणभूताः पदार्थाः न सन्ति?
Q.2. किमर्थं न पारयामः पदार्थस्य निर्माणं कर्तुं, यदि सत्सु कारणभूतेषु पदार्थेषु निर्माणस्य पद्धतिः अवगता न भवति?
Q.3. कः समर्थः न भवति तावत्, यावत् पर्यन्तं जनः पुरुषार्थं न करोति?
Q.4. किमर्थं पदार्थाः उपस्थिताः भविष्यन्ति, यदि निर्माणरीतिः अवगता न स्यात्?

राजा - किम् अत्रभवती मया परिणीतपूर्वा ।
शकुन्तलाः - (सविषादम्) हृदय, साम्प्रतं ते आशङ्का ।
शाङ्गरवः - किं कृतकार्यद्वेषो धर्मं प्रति विमुखता कृतावज्ञा।
राजा - कुतोऽयम् असत्कल्पनाप्रश्नः ।
Q.1. राजस्य प्रश्ने "किम् अत्रभवती मया परिणीतपूर्वा" किं अर्थम्?
Q.2. शकुन्तलायाः उत्तरे "हृदय, साम्प्रतं ते आशङ्का" किं अर्थम्?
Q.3. शाङ्गरवस्य प्रश्ने "किं कृतकार्यद्वेषो धर्मं प्रति विमुखता कृतावज्ञा" किं अर्थम्?
Q.4. राजस्य प्रश्ने "कुतोऽयम् असत्कल्पनाप्रश्नः" किं अर्थम्?

एवंप्रकारकं पृथुचरितं पुराणेषु वर्णितमस्ति। वस्तुतः इदमेकं रूपकमस्ति । तदनुसारं राजा गोपालः, भूतलं गौः, दोहनं कृषिकर्म, दुग्धम् च अन्नम् अस्ति। अर्थात् पृथुरूपः गोपालः भूतलरूपां गां कृषिकर्मणा दुदोह। अस्मिन् दोहनकर्मणि अन्नरूपं दुग्धं च प्राप्तवान् ।
Q.1. पृथुचरिते किं वर्णितम्?
Q.2. गोपालः किमर्थं दुदोहति?
Q.3. दोहनकर्मणि किम् प्राप्तम्?
Q.4. अन्नरूपं दुग्धं प्राप्त्वा गोपालः किम् करोति?

वैद्यस्य वचनानि श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छा अर्धमात्रायां तु अत्रैव समाप्ता। तथापि अहं भोजगोष्ठ्याम् अगच्छम्। अत्र वैद्यमहोदयस्य किन्तुशब्दः मम कण्ठनलिकायां संलग्नः आसीत्। भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थम् अहं पश्यामि, सः सः पदार्थः गरिष्ठ एवास्तीति प्रतीतिर्भवति स्म।
Q.1. वैद्यमहोदयस्य किं मम कण्ठनलिकायां संलग्नं आसीत्?
Q.2. अहं वैद्यस्य वचनानि किं श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छां अर्धमात्रायां समाप्त्वा अगच्छम्?
Q.3. वैद्यमहोदयस्य किस्तु प्रतीतिः भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थं पश्यामि?
Q.4. अहं वैद्यमहोदयस्य किं अवोचम्?

सर्वेषां जनानामियं कामना भवति यदस्मदीयं व्यक्तित्वं महत् स्यात् । साम्प्रतिके समाजे तु व्यक्तित्वस्य निर्माणाय जनाः विशेषतः प्रयत्नरताः सन्ति। विविधेन उपायेन विविधया च क्रियया ते स्वकीयं व्यक्तित्वं विकासयितुं प्रयतन्ते। परन्त्वत्र किमिदं व्यक्तित्वम् - इत्येकः महान् प्रश्नः।
Q.1. कः समाजे व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नरतः सन्ति?
Q.2. जनानां कस्मिन् समाजे व्यक्तित्वं महत् स्यात् इति कामना भवति?
Q.3. व्यक्तित्वस्य विकासाय किं-किं प्रयत्नरताः कुर्वन्ति जनाः?
Q.4. कः एकः महान् प्रश्नः इत्याह?