सर्वेषां जनानामियं कामना भवति यदस्मदीयं व्यक्तित्वं महत् स्यात् ।… - Vidyadip

Question

सर्वेषां जनानामियं कामना भवति यदस्मदीयं व्यक्तित्वं महत् स्यात् । साम्प्रतिके समाजे तु व्यक्तित्वस्य निर्माणाय जनाः विशेषतः प्रयत्नरताः सन्ति। विविधेन उपायेन विविधया च क्रियया ते स्वकीयं व्यक्तित्वं विकासयितुं प्रयतन्ते। परन्त्वत्र किमिदं व्यक्तित्वम् - इत्येकः महान् प्रश्नः।
Q.1. कः समाजे व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नरतः सन्ति?
Q.2. जनानां कस्मिन् समाजे व्यक्तित्वं महत् स्यात् इति कामना भवति?
Q.3. व्यक्तित्वस्य विकासाय किं-किं प्रयत्नरताः कुर्वन्ति जनाः?
Q.4. कः एकः महान् प्रश्नः इत्याह?

✓

Answer

A-1 विविधेन उपायेन जनाः व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नरताः सन्ति।
A-2 तस्मदीयं व्यक्तित्वं सर्वेषां जनानाम् महत् स्यात् इति कामना भवति।
A-3 विविधया च क्रियया ते स्वकीयं व्यक्तित्वं विकासयितुं प्रयतन्ते।
A-4 "परन्त्वत्र किमिदं व्यक्तित्वम्" इत्येकः महान् प्रश्नः।

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "अनुच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत-भाषायां लिखित । [4M]" from किं नाम व्यक्तित्वम् (गद्य)→किं नाम व्यक्तित्वम् (गद्य) — all question types→संस्कृत STD 11 Science question papers→Gujarat Board STD 11 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

गृहं प्रतिनिवर्तमानः अहं समस्तेऽपि राजमार्गे किन्तुकृतायाः मर्मवेधकशिक्षायाः उपरि चिन्तामग्नः कर्णम् अमर्दयम्। अनेन किन्तुना मह्यं या शिक्षा दत्ता तां यदि अहम् अनुसरामि तर्हि कदाचिदपि संस्कृतभाषायां पुस्तकलेखनं कर्तुं न पारयामि।
कदाचित् अयं क्रूरः किन्तुशब्दः मुखस्य कवलमपि अवरोधयति। एकदा अहं रुग्णः अभवम्।
Q.1. अहं कुत्र चिन्तामग्नः अभवम्?
Q.2. अहं किमर्थं संस्कृतभाषायां पुस्तकलेखनं न पारयामि?
Q.3. अहं रुग्णः अभवम् कथं?
Q.4. अहं किस्तु विशेषं कर्म कृतवान्?

गुरुः - नवैः सस्यैः क्रियमाणा इष्टिः नवसस्येष्टिः कथ्यते। अस्माकं देशः कृषिप्रधानः वर्तते। अत्रत्याः जनाः प्रायः द्विवारं कृषिं कुर्वन्ति। वर्षायां शरदि तथा। शरदि कृतायाः कृषेः फलं प्रायः फाल्गुनमासे प्राप्यते। तत् सस्यरूपं फलं जनाः प्रथमम् अग्निदेवाय समर्पयन्ति। ततः परस्परं वितीर्य स्वोपभोगाय कल्पयन्ति।
शिष्यः - यद्येवं तर्हि अस्य उत्सवस्य होलिकोत्सवः नाम कथं सार्थकं भवेत्।
गुरुः - वस्तुतः होलकः नाम तृणाग्निभृष्टम् अर्धपक्वं शमीधान्यं भवति। तं होलकं जनाः अग्निदेवाय समर्पयन्ति । अद्यत्वेऽपि एषा परम्परा अविच्छिन्ना प्रवर्तते ।
Q.1. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य क्रिया कथं प्रारम्भिता भवति ?
Q.2. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य परम्परा किमर्थं अविच्छिन्ना प्रवर्तते ?
Q.3. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य फलं किमर्थं जनाः अग्निदेवाय समर्पयन्ति ?
Q.4. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य अर्धपक्वं शमीधान्यं किमर्थं उपयुक्तं भवति ?

यत्र च महाभारते शकुनिवधः आश्रमे न। पुराणे वायुप्रलपितम्, वयः परिणामेन द्विजपतनम्, उपवनचन्दनेषु जाइयम्, अग्निनां भूतिमत्वम्, एणकानां गीतश्रवणम् आसीत्।
प्रश्ना: -
Q.1. शकुनिवधः कुत्र न आसीत् ?
Q.2. वायोः कुत्र प्रलपितम् ?
Q.3. द्विजपतनं केन अभवत् ?
Q.4. जाइयं कुत्र आसीत् ?

शकुन्तला - तत्क्षणे स मे पुत्रकृतको दीर्घापाङ्गो नाम मृगपोतक उपस्थितः। त्वयायं तावत्प्रथमं पिबत्वित्यनुकम्पिना उपच्छन्दित उदकेन। न पुनस्तेऽपरिचयात् हस्ताभ्याशम् उपगतः। पश्चात्तस्मिन्नेव मया गृहीते सलिलेऽनेन कृतः प्रणयः । तदा त्वम् इत्थं प्रहसितोऽसि सर्वः सगन्धेषु विश्वसिति । द्वावप्यत्रारण्यकाविति ।
राजा - एवम् अनृतमयवाङ्मधुभिराकृष्यन्ते विषयिणः ।
Q.1. शकुन्तलायाः वाक्ये "तत्क्षणे स मे पुत्रकृतको दीर्घापाङ्गो नाम मृगपोतक उपस्थितः" इति किमर्थम्?
Q.2. शकुन्तलायाः वाक्ये "त्वयायं तावत्प्रथमं पिबत्वित्यनुकम्पिना उपच्छन्दित उदकेन" इति किमर्थम्?
Q.3. शकुन्तलायाः वाक्ये "तदा त्वम् इत्थं प्रहसितोऽसि सर्वः सगन्धेषु विश्वसिति" इति किमर्थम्?
Q.4. राज्ञा उत्तरम् "एवम् अनृतमयवाङ्मधुभिराकृष्यन्ते विषयिणः" इति किमर्थम्?

शिष्यः - किं कृतं होलिकया, येन तस्याः नामतः उत्सवोऽयं प्रवर्तते ?
गुरुः - एवं हि श्रूयते हिरण्यकशिपुनामकस्य दैत्यस्य प्रह्लादनामकः एकः पुत्रः आसीत्। सः नित्यं परमेश्वरं ध्यायन् भक्तिमयं व्यवहारं करोति स्म। भक्तिशत्रवे दैत्यराजाय सः व्यवहारः न रोचते स्म। अतः सः स्वकीयं भक्तं पुत्रं मारयितुम् अनेकधा प्रयत्नं कृतवान्। परन्तु परमेश्वररक्षितः प्रह्लादः कथमपि मरणं न गतः। अन्ते तं दाहेन मारयितुं मायाविनीं होलिकानाम्नीं स्वकीयां भगिनीं हिरण्यकशिपुः प्रैरयत् ।
Q.1. होलिका किमर्थं प्रह्लादस्य नामतः उत्सवः प्रवर्तते?
Q.2. प्रह्लादः केन परमेश्वररक्षितः भवितुं शक्यते?
Q.3. होलिका केन प्रेरिता आसीत् दाहेन मारितुं?
Q.4. प्रह्लादस्य कथं मरणं न गतम्?

एकदा जनसभायां भोजेन उद्घोषितम् - यदि कश्चित् जनः भस्मना रज्जुं निर्माय मह्यं दास्यति, तर्हि अहं तस्मै रूप्यकाणां सहस्रं प्रदास्यामीति ।
राज्ञः उद्घोषं श्रुत्वा सर्वे नागरिकाः जनाः भस्मना रज्जुं निर्मातुं प्रयत्नरताः सञ्जाताः ।
प्रायः सर्वेषां जनानामयम् अनुभवः वर्तते, यत् कस्यचित् पदार्थस्य निर्माणाय पदार्थाः, पद्धतिज्ञानं, पुरुषार्थश्चेति वस्तुत्रयम् अपेक्षितं भवति।
Q.1. भोजेन किम् उद्घोषितम् जनसभायां?
Q.2. राज्ञः उद्घोषं श्रुत्वा सर्वे नागरिकाः किं सञ्जाताः?
Q.3. किं वस्तुत्रयम् प्रायः सर्वेषां जनानाम् अपेक्षितं भवति?
Q.4. भोजेन उद्घोषिते वाक्ये "तर्हि अहं तस्मै रूप्यकाणां सहस्रं प्रदास्यामीति" किं प्रकारेण प्रयुक्तम्?

यतो हि जलार्द्र भस्म रज्जुरूपताप्रदानकाले विशीर्णं सत् रज्जुरूपं न साधयति स्म। निखिलो दिवस एवमेव व्यर्थः व्यतीतः। परिणामतः भस्मना प्रणीतां रज्जुम् अवलोकयितुकामः राजा नैराश्यमभजत ।
अपरस्मिन् दिवसे राजसभायां राजा कालिदासाय न्यवेदयत्, भवानेव साधयतु भस्मना रज्जुः इति।
Q.1. भस्म रज्जुरूपताप्रदानकाले विशीर्णं किं स्यात्?
Q.2. व्यर्थं दिवसः कः भवति, यतः परिणामतः राजा नैराश्यमभजत्?
Q.3. किमर्थं राजा अपरस्मिन् दिवसे राजसभायां कालिदासाय न्यवेदयत्?
Q.4. राजा कालिदासाय किं न्यवेदयत्?

शाङ्गरवः - मूर्छन्त्यमी विकाराः प्रायेणैश्वर्यमत्तेषु ।
राजा - विशेषेणाधिक्षिप्तोऽस्मि ।
गौतमी - जाते मुहूर्त मा लज्जस्व। अपनेष्यामि तावत्तेऽवगुण्ठनम्। ततस्त्वां भर्ताभिज्ञास्यति ।
राजा - (विचारयन्स्थितः ।)
Q.1. शाङ्गरवस्य प्रश्ने "मूर्छन्त्यमी विकाराः प्रायेणैश्वर्यमत्तेषु" किं अर्थम्?
Q.2. राजस्य प्रतिज्ञायाम् "विशेषेणाधिक्षिप्तोऽस्मि" किमर्थम्?
Q.3. गौतम्याः उत्तरे "जाते मुहूर्त मा लज्जस्व" किं अर्थम्?
Q.4. राजस्य प्रतिज्ञायां "विचारयन्स्थितः" किं अर्थम्?

वैद्यस्य वचनानि श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छा अर्धमात्रायां तु अत्रैव समाप्ता। तथापि अहं भोजगोष्ठ्याम् अगच्छम्। अत्र वैद्यमहोदयस्य किन्तुशब्दः मम कण्ठनलिकायां संलग्नः आसीत्। भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थम् अहं पश्यामि, सः सः पदार्थः गरिष्ठ एवास्तीति प्रतीतिर्भवति स्म।
Q.1. वैद्यमहोदयस्य किं मम कण्ठनलिकायां संलग्नं आसीत्?
Q.2. अहं वैद्यस्य वचनानि किं श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छां अर्धमात्रायां समाप्त्वा अगच्छम्?
Q.3. वैद्यमहोदयस्य किस्तु प्रतीतिः भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थं पश्यामि?
Q.4. अहं वैद्यमहोदयस्य किं अवोचम्?

मधु श्लेष्मपित्तप्रशमनानाम्, सर्पिः वात-पित्त-प्रशमनानाम्, तैलं वातश्लेष्मप्रशमनानाम्, व्यायामः स्थैर्यकराणाम्, मदनफलं वमनास्थापानानुवासनोपयोगिनाम्, क्षीरघृताभ्यासः रसायनानाम्, चन्दनं दुर्गन्धहरदाहनिर्वापणलोपानाम्, कालभोजनम् आरोग्यकराणाम्, तृप्तिः आहारगुणानाम्, वेगसन्धानम् अनारोग्यकराणाम्, विषादः रोगवर्धनानाम्, स्त्रानं श्रमहराणाम्, हर्षः प्रीणनानाम् I
Q.1. मधुस्य उपयोगः किमर्थं उपदिश्यते?
Q.2. सर्पिषः उपयोगः किमर्थं उपदिश्यते?
Q.3. तैलस्य उपयोगः किमर्थं उपदिश्यते?
Q.4. कालभोजनस्य उपयोगः किमर्थं उपदिश्यते?