Question
गुरुः - नवैः सस्यैः क्रियमाणा इष्टिः नवसस्येष्टिः कथ्यते। अस्माकं देशः कृषिप्रधानः वर्तते। अत्रत्याः जनाः प्रायः द्विवारं कृषिं कुर्वन्ति। वर्षायां शरदि तथा। शरदि कृतायाः कृषेः फलं प्रायः फाल्गुनमासे प्राप्यते। तत् सस्यरूपं फलं जनाः प्रथमम् अग्निदेवाय समर्पयन्ति। ततः परस्परं वितीर्य स्वोपभोगाय कल्पयन्ति।
शिष्यः - यद्येवं तर्हि अस्य उत्सवस्य होलिकोत्सवः नाम कथं सार्थकं भवेत्।
गुरुः - वस्तुतः होलकः नाम तृणाग्निभृष्टम् अर्धपक्वं शमीधान्यं भवति। तं होलकं जनाः अग्निदेवाय समर्पयन्ति । अद्यत्वेऽपि एषा परम्परा अविच्छिन्ना प्रवर्तते ।
Q.1. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य क्रिया कथं प्रारम्भिता भवति ?
Q.2. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य परम्परा किमर्थं अविच्छिन्ना प्रवर्तते ?
Q.3. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य फलं किमर्थं जनाः अग्निदेवाय समर्पयन्ति ?
Q.4. शिष्यः - होलिकोत्सवस्य अर्धपक्वं शमीधान्यं किमर्थं उपयुक्तं भवति ?

Answer

A-1 होलिकोत्सवस्य क्रिया फाल्गुनमासस्य पूर्णिमायां शमीधान्यस्य समर्पणेन प्रारम्भिता भवति।
A-2 होलिकोत्सवस्य परम्परा अविच्छिन्ना प्रवर्तते, क्योंकि तद्विशेषेण जनाः सस्यरूपं फलं अग्निदेवाय समर्पयन्ति एवं परस्परं स्वोपभोगाय कल्पयन्ति।
A-3 होलिकोत्सवस्य फलं जनाः अग्निदेवाय समर्पयन्ति तादृश क्रीडार्थं, यत्र समर्प्यते वार्षिकमास्येष्टिः सर्वेषां स्वाध्यायार्थं।
A-4 होलिकोत्सवस्य अर्धपक्वं शमीधान्यं जनानां आवश्यकतायां अपेक्षितं भवति, यतः तद्वशात् होलकं समर्प्यन्ति।

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Similar questions

धन्योऽयं भारतदेशो यत्र काले काले देशसेवायै जनहितार्थं च महापुरुषाः जीवनं समर्पयन्ति । एतादृशेषु एकतमः महर्षि दयानन्दः । अस्य महर्षेः दयानन्दस्य जन्म सौराष्ट्रदेशे राजकोट जनपदस्य टङ्कारानामके ग्रामे अभवत् । तस्य पिता करसन त्रिवेदी माता च अमृतबेन आसीत्।
प्रश्नाः -
Q.1. के जीवन समर्पयन्ति ?
Q.2. दयानन्दस्य जन्म कुत्र अभवत् ?
Q.3. दयानन्दस्य पितुः नाम किम?
Q.4. दयानन्दस्य मातुः नाम किम् ?
शिष्यः - कोऽयं नाम होलिकोत्सवः । कदा चायमायाति ।
गुरुः - होलिकायाः उत्सवः - होलिकोत्सवः। सः फाल्गुनमासस्य पूर्णिमायां तिथौ आयाति।
शिष्यः - केयं होलिका ?
गुरुः - होलिका नाम एका स्त्री। सा च हिरण्यकशिपोः असुरराजस्य भगिनी।
Q.1. होलिकोत्सवस्य नाम किम्?
Q.2. होलिकोत्सवः कदा आयाति?
Q.3. होलिका किम् अस्ति?
Q.4. होलिका अस्या भागिन्याः नाम किम्?
विश्वामित्रो नाम नृपः एकदा ससैन्यः मृगयार्थं वने विचरन परिश्रान्तः च वसिष्ठस्य आश्रममागच्छत् । वसिष्ठस्याश्रमे नन्दिनी नाम कामधेनुसुता आसीत्। सा च यद यद वसिष्ठो वाञ्छति तत् तद् ददाति स्म। तस्याः प्रसादेन वसिष्ठो विश्वामित्रस्य तस्य सैनिकाना च यथेच्छम् आतिथ्यम अकरोत् । तदा भृशं परितुष्ट: विश्वामित्रः वसिष्ठं मुनि तां धेनुम अयाचत ।
प्रश्नाः -
Q.1. कः नृपः वने विचरन आसीत?
Q.2. कीदृशः नृपः वसिष्ठस्य आश्रमम् अगच्छत् ?
Q.3. वसिष्ठस्याश्रमे का आसीत् ?
Q.4. कीदृशः विश्वामित्र: किम अयाचत?
अस्यां दुरवस्थायां प्रजारक्षणार्थम् ऋषयः प्रवृत्ताः। तैः वेनो दण्डितः, मारितश्च। तदनन्तरम् ऋषयः तस्य पृथुनामकं पुत्रं राज्यासने प्रस्थापितवन्तः । पृथुः दयालुः धार्मिकः च आसीत्। वेनस्य शासने पीडिताः प्रजाः अभिषिक्तं तं धार्मिकं पृथुम् उपतस्थुः । क्षुधार्तायाः प्रजायाः परिपालनाय धान्यमपेक्षितमासीत्। भूतलं यज्ञदानरहितं निर्धर्मं च आसीत्। तादृशं भूतलं दृष्ट्वा पृथुः तं दग्धुम् उद्यतः अभवत्।
Q.1. वेनस्य के पुत्राः आसन्?
Q.2. पृथुः कः आसीत्?
Q.3. पृथुः किमर्थं उद्यतः अभवत्?
Q.4. वेनस्य शासने के पीडिताः प्रजाः आसन्?
चेटी - (सस्मितं विदूषकं निर्दिश्य) श्रुतं त्वया भर्तृदारिका कथं वर्ण्यते।
विदूषकः - चतुरिके, मैवं गर्वमुद्वह। अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनोऽस्त्येव । केवलं मत्सरेण कोऽपि न वर्णयति।
चेटी - (सस्मितम्) आर्य, अहं त्वां वर्णयामि।
Q.1. चेटी किं विदूषकं स्मित्वा निर्दिशति?"
Q.2. विदूषकः चेटीं किं उत्तरं ददाति यत् अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनः अस्त्येव, केवलं मत्सरेण कोऽपि न वर्णयति?
Q.3. चेटी किं विदूषकं प्रार्थयति किं न कर्तुं?
Q.4. विदूषकस्य किं वचनं चेटीं स्वीकार्यं करोति?
शकुन्तला - (अपवार्य) इदम् अवस्थान्तरं गते तादृशेऽनुरागे किं वा स्मारितेन। (प्रकाशम्) पौरव युक्तं नाम ते इमं जनं समयपूर्वं प्रतार्य साम्प्रतम् ईदृशैरक्षरैः प्रत्याख्यातुम् ।
राजा - (कर्णों पिधाय) शान्तं पापम्। किं मां पातयितुमीहसे ।
शकुन्तला - भवतु। यद्येवं तद् अभिज्ञानेनानेन तवाश‌ङ्काम् अपनेष्यामि।
Q.1. शकुन्तलायाः वाक्ये "इदम् अवस्थान्तरं गते तादृशेऽनुरागे किं वा स्मारितेन" किं अर्थः?
Q.2. राज्ञा किं उक्तं "कर्णों पिधाय" इति?
Q.3. शकुन्तलायाः उत्तरे "भवतु। यद्येवं तद् अभिज्ञानेनानेन तवाश‌ङ्काम् अपनेष्यामि" किं अर्थः?
Q.4. शाकुन्तलायाः प्रथमे वाक्ये "पौरव युक्तं नाम ते इमं जनं समयपूर्वं प्रतार्य साम्प्रतम् ईदृशैरक्षरैः प्रत्याख्यातुम्" किं अर्थः?
अस्य रूपकस्यायं सन्देशः यथा गोपालः स्वकीयां गां प्रेम्णा परिपालयति, परिपालितां च गाम् असौ प्रातः सायं चेति नियतकालं नियतपरिमाणं च दोग्धि, तथा राजा अपि स्वकीयं भूतलं प्रेम्णा परिपालयेत्। परिपालितं च भूतलम् असौ शरदि वर्षायाम् चेति नियतकालं नियतपरिमाणमेव दुह्यात्।
Q.1. गोपालः किं प्रेम्णा परिपालयति?
Q.2. गोपालः केन कालेन गाम् दोग्धि?
Q.3. राजा किं प्रेम्णा परिपालयेत्?
Q.4. राजा केन कालेन भूतलं दुह्यात्?
वैद्यस्य वचनानि श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छा अर्धमात्रायां तु अत्रैव समाप्ता। तथापि अहं भोजगोष्ठ्याम् अगच्छम्। अत्र वैद्यमहोदयस्य किन्तुशब्दः मम कण्ठनलिकायां संलग्नः आसीत्। भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थम् अहं पश्यामि, सः सः पदार्थः गरिष्ठ एवास्तीति प्रतीतिर्भवति स्म।
Q.1. वैद्यमहोदयस्य किं मम कण्ठनलिकायां संलग्नं आसीत्?
Q.2. अहं वैद्यस्य वचनानि किं श्रुत्वा भोजगोष्ठ्यां गमनस्य इच्छां अर्धमात्रायां समाप्त्वा अगच्छम्?
Q.3. वैद्यमहोदयस्य किस्तु प्रतीतिः भोजगोष्ठ्यां यं यं पदार्थं पश्यामि?
Q.4. अहं वैद्यमहोदयस्य किं अवोचम्?
अतिस्वप्नः तन्द्राकराणाम्, सर्वरसाभ्यासः बलकराणाम्, एकरसाभ्यासः दौर्बल्यकराणाम्, लौल्यं क्लेशकराणाम्, सम्प्रतिपत्तिः कालज्ञानप्रयोजनानाम्, अध्यवसायः फलातिपत्तिहेतूनाम्, असमर्थता भयकराणाम्, तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्धनानाम्, आयुर्वेदः अमृतानाम्, सद्वचनम् अनुष्ठेयानाम्, सर्वसंन्यासः सुखानामिति।
Q.1. अतिस्वप्नस्य किमर्थं उपयोगः भवति?
Q.2. सर्वरसाभ्यासस्य किमर्थं उपयोगः भवति?
Q.3. एकरसाभ्यासस्य किमर्थं उपयोगः भवति?
Q.4. आयुर्वेदस्य किमर्थं उपदिश्यते?
चरकसंहितायां सूत्रस्थाने पञ्चविंशतितमे अध्याये भगवान् आत्रेयः अग्निवेशाय अग्ग्राणां शतमुपदिशति। तत्र शतमुद्दिष्टेषु किञ्चिद् अत्र सङ्गृह्यते। तद्यथा -
लोहितशालयः शूकधान्यानाम्, मुद्राः शमीधान्यानाम्, आन्तरिक्षम् उदकानाम्, सैन्धवं लवणानाम्, गव्यं सर्पिः सर्पिषाम्, गोक्षीरं क्षीराणाम्, तिलतैलं स्थावरजातानां स्नेहानाम्, अन्नं वृत्तिकराणाम् श्रेष्ठम्, उदकम् आश्वासकराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम् I
Q.1. लोहितशालयस्य किं उपयोगः भवति?
Q.2. मुद्राणां उपयोगः किमर्थं उपदिश्यते?
Q.3. गव्यस्य किं उपयोगः सर्पिषां रोगविमोचने?
Q.4. अन्नस्य वृत्तिकराणाम् उपयोगः किं सम्पद्यते?