किं नाम व्यक्तित्वम् (गद्य) संस्कृत - किं नाम व्यक्तित्वम् (गद्य)

भर्तृहरिनाम्ना कविरत्नेन केन कृतिः रचिता ?

'नीतिशतक' नाम कृति केन रचिता ?

अभिरुचिः कुत्र अपेक्षित भवति ?

युधि कः गुणः अपेक्षितः भवति ?

धैर्य कदा धरणीयं भवति ?

गुणद्वयम्

श्रुतिः

नीतिशतकम्

शतकत्रयम्

कविरत्न भर्तृहरिः

प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् I

श्रुतौ च व्यसनं करणीयं भवति I

यः जनः महता प्रयत्नेन …………. अवसरेषु धैर्य धारयति तस्य व्यक्तित्वं महत् भवति । (विपत्त्यादिषु / प्रसङ्गेषु)

……………… व्यसनं करणीयं भवति । (यशसि / श्रुतौ )

प्रकृतिसिद्धमिदं हि ……………. । (महात्मनाम् / जनानाम)

………… एक: सुप्रसिद्धः श्लोकः वर्तते । (शृङ्गारशतके / नीतिशतके)

साम्प्रतिके समाजे ……….. निर्माणाय जनाः प्रयत्नरताः सन्ति । (व्यक्तित्वस्य / धनसंग्रहस्य)

धैर्य कदा धरणीयं भवति ?

वाक्पटुता कुत्र अपेक्षिता भवति ?

अभ्युदये किं करणीयं भवत्ति ?

सर्वेषां जनानां का कामना भवति ?

सांप्रतिके समाजे जनाः किम् निर्माणाय विशेषतः प्रयत्नरताः सन्ति ?

सर्वेषां जनानामियं कामना भवति यदस्मदीयं व्यक्तित्वं महत् स्यात् । साम्प्रतिके समाजे तु व्यक्तित्वस्य निर्माणाय जनाः विशेषतः प्रयत्नरताः सन्ति। विविधेन उपायेन विविधया च क्रियया ते स्वकीयं व्यक्तित्वं विकासयितुं प्रयतन्ते। परन्त्वत्र किमिदं व्यक्तित्वम् - इत्येकः महान् प्रश्नः । अस्य प्रश्नस्य सर्वसम्मतम् उत्तरं न सम्भाव्यते। वस्तुतः मानवीयस्य व्यक्तित्वस्य स्वरूपं विभिन्नमस्ति। तथापि यावत्पर्यन्तं व्यक्तित्वस्य स्वरूपमेव नावगच्छामः, तावत्पर्यन्तं कथं नाम व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नः सम्भवति ।

संस्कृतसाहित्ये भर्तृहरिनाम्ना सुप्रसिद्धेन कविरत्नेन नीतिशतकं वैराग्यशतकं शृ‌ङ्गारशतकं चेति शतकत्रयं विरचितमस्ति । तत्र नीतिशतके एकः सुप्रसिद्धः श्लोकः वर्तते । तद्यथा -
विपदि धैर्यमथाभ्युदये क्षमा,
सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः ।
यशसि चाभिरुचिर्व्यसनं श्रुतौ,
प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् ॥
अस्मिन् श्लोके कविना महात्मनां प्रकृतिसिद्धं व्यक्तित्वं वर्णितमस्ति। तच्चेत्थम् अवगन्तव्यम् जीवने प्रत्येकं जनेन - विपदः अभ्युदयस्य च साक्षात्कारः करणीयो भवति। तत्र विपदि धैर्यं धरणीयं भवति अभ्युदये च क्षमा करणीया भवति ।

कर्तव्यमाचरता जनेन कदाचित् सदसि युद्धे वा स्थितिः करणीया भवति। तत्र सदसि वाक्पटुता आचरणीया भवति युद्धे च विक्रमः प्रदर्शनीयो भवति ।
मनसा विचारयता जनेन यशः श्रुतिः चेति गुणद्वयम् वरणीयं भवति। तत्र यशसि अभिरूचिः करणीया, श्रुतौ च व्यसनं करणीयम् ।
प्रत्येकं जनस्य जीवने यथावसरम् उपर्युक्तं प्रसङ्गषट्कमेतदायाति एव। एषु षट्सु प्रसङ्गेषु आगतेषु मानवः यादृशं प्रयत्नमाचरति तादृशं तस्य व्यक्तित्वमाकारितं भवति। यः जनः महता प्रयत्नेन विपत्त्यादिषु अवसरेषु धैर्यादिधारणरूपं व्यवहारमाचरति, तस्य व्यक्तित्वं महत् भवति। यस्य व्यक्तित्वं महदस्ति, स एव महात्मा भवति। एवमस्मिन् श्लोके मानवीयस्य व्यक्तित्वस्य रेखाङ्कनं करोति राजर्षिः भर्तृहरिः। वयमपि यथावसरं करणीयं व्यवहारमाचरन्तः महात्मानः स्याम इति दिक् ।

सर्वेषां जनानामियं कामना भवति यदस्मदीयं व्यक्तित्वं महत् स्यात् । साम्प्रतिके समाजे तु व्यक्तित्वस्य निर्माणाय जनाः विशेषतः प्रयत्नरताः सन्ति। विविधेन उपायेन विविधया च क्रियया ते स्वकीयं व्यक्तित्वं विकासयितुं प्रयतन्ते। परन्त्वत्र किमिदं व्यक्तित्वम् - इत्येकः महान् प्रश्नः।
Q.1. कः समाजे व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नरतः सन्ति?
Q.2. जनानां कस्मिन् समाजे व्यक्तित्वं महत् स्यात् इति कामना भवति?
Q.3. व्यक्तित्वस्य विकासाय किं-किं प्रयत्नरताः कुर्वन्ति जनाः?
Q.4. कः एकः महान् प्रश्नः इत्याह?

अस्य प्रश्नस्य सर्वसम्मतम् उत्तरं न सम्भाव्यते। वस्तुतः मानवीयस्य व्यक्तित्वस्य स्वरूपं विभिन्नमस्ति। तथापि यावत्पर्यन्तं व्यक्तित्वस्य स्वरूपमेव नावगच्छामः, तावत्पर्यन्तं कथं नाम व्यक्तित्वस्य निर्माणाय प्रयत्नः सम्भवति ।
संस्कृतसाहित्ये भर्तृहरिनाम्ना सुप्रसिद्धेन कविरत्नेन नीतिशतकं वैराग्यशतकं शृङ्गारशतकं चेति शतकत्रयं विरचितमस्ति ।
Q.1. अस्य प्रश्नस्य सर्वसम्मतम् उत्तरं न सम्भाव्यते - कः विषयः?
Q.2. व्यक्तित्वस्य स्वरूपम् किम् अस्ति?
Q.3. शतकत्रयं कविरत्नेन किम् विरचितम्?
Q.4. व्यक्तित्वस्य निर्माणाय कथं प्रयत्नः सम्भवति?

तत्र नीतिशतके एकः सुप्रसिद्धः श्लोकः वर्तते। तद्यथा -
विपदि धैर्यमथाभ्युदये क्षमा,
सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः ।
यशसि चाभिरुचिर्व्यसनं श्रुतौ,
प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् ॥
Q.1. नीतिशतके कः सुप्रसिद्धः श्लोकः वर्तते?
Q.2. श्लोकस्य अर्थः किम् अस्ति?
Q.3. श्लोकस्य कविः कः?
Q.4. भर्तृहरिना किम् विरचितम्?

अस्मिन् श्लोके कविना महात्मनां प्रकृतिसिद्धं व्यक्तित्वं वर्णितमस्ति । तच्चेत्थम् अवगन्तव्यम् - जीवने प्रत्येकं जनेन विपदः अभ्युदयस्य च साक्षात्कारः करणीयो भवति। तत्र विपदि धैर्यं धरणीयं भवति अभ्युदये च क्षमा करणीया भवति।
कर्तव्यमाचरता जनेन कदाचित् सदसि युद्धे वा स्थितिः करणीया भवति। तत्र सदसि वाक्पटुता आचरणीया भवति युद्धे च विक्रमः प्रदर्शनीयो भवति।
Q.1. अस्मिन् श्लोके किं वर्णितम् अस्ति?
Q.2. श्लोके कविः कः?
Q.3. विपदः अभ्युदयस्य च साक्षात्कारे किम् करणीयम् भवति?
Q.4. युद्धे स्थितिः करणीया भवति कदा?

मनसा विचारयता जनेन यशः श्रुतिः चेति गुणद्वयम् वरणीयं भवति। तत्र यशसि अभिरूचिः करणीया, श्रुतौ च व्यसनं करणीयम् ।
प्रत्येकं जनस्य जीवने यथावसरम् उपर्युक्तं प्रसङ्गषट्‌कमेतदायाति एव। एषु षट्सु प्रसङ्गेषु आगतेषु मानवः यादृशं प्रयत्नमाचरति तादृशं तस्य व्यक्तित्वमाकारितं भवति।
Q.1. मनसा विचारयता जनेन गुणद्वयं किम् वरणीयं भवति?
Q.2. यशसि किं करणीयम् भवति?
Q.3. श्रुतौ किं करणीयम् भवति?
Q.4. प्रत्येकं जनस्य जीवने किं आयाति एव?

What are the natural qualities of a saint/ a gentleman?

How many Shataks are composed by Bhatruhari? Name them.

When can an attempt to build up personality become possible?

With regard to which matter do we find people striving hard these days?

What is a Shatak Kavya?