મુઘલ સામ્રાજ્યમાં અકબરના સમયમાં મહેસૂલી વ્યવસ્થાનો પાયો નખાયો હતો, જે 'મનસબદારી પદ્ધતિ' તરીકે ઓળખાય છે. આ વ્યવસ્થાના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. **જમીન માપણી:** આ વ્યવસ્થામાં સૌપ્રથમ જમીનની માપણી કરવામાં આવતી અને જમીનની ફળદ્રુપતાના આધારે તેના પ્રકારો પાડવામાં આવતા.
૨. **મહેસૂલ નિર્ધારણ:** જમીનની જાત અને ઉત્પાદન ક્ષમતાના આધારે મહેસૂલ નક્કી કરવામાં આવતું, જે સામાન્ય રીતે વાર્ષિક ઉપજના ચોક્કસ ભાગ જેટલું રહેતું.
૩. **મનસબદારી પદ્ધતિ:** આ પદ્ધતિ સૈન્ય અને મહેસૂલ બંને સાથે સંકળાયેલી હતી. 'મનસબ' એટલે જાગીર અથવા હોદ્દો.
૪. **મનસબદારની ભૂમિકા:** મનસબદાર પોતાની જાગીરનો વડો અમલદાર ગણાતો. તે જાગીરમાંથી મહેસૂલ ઉઘરાવતો, કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવતો અને ન્યાયનું કાર્ય પણ કરતો.
૫. **લશ્કરી જવાબદારી:** જાગીરના વિસ્તાર મુજબ મનસબદારને લશ્કર રાખવું પડતું અને તે માટે તેને જાગીરમાંથી આવક મળતી.
૬. **બદલી:** મનસબદારોની ચોક્કસ સમયે બદલી કરવામાં આવતી જેથી તેઓ એક જ વિસ્તારમાં સત્તા જમાવી ન શકે. આ વ્યવસ્થા વિશ્વમાં અનોખી અને સૌથી વધુ વેતન ધરાવતી વ્યવસ્થા હતી.