તમે ક્યારેય કોઈના ઘરે ‘ વણનોતર્યા મહેમાન'ની જેમ ગયા છો? તમને કેવું લાગ્યું?

તેને સિંદૂરી અને તેના સ્વપ્નના ગામ વચ્ચે શું તફાવત જોવા મળ્યો?

જ્યાં બંધ બનાવવામાં આવતો હોય, ત્યાં લોકોને કેવી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડતો હશે ?

તમે એવાં લોકોને જાણો છો જે ક્યારેય શાળાએ ગયાં જ નથી? તમે એવી જગ્યા વિશે પણ જાણો છો, જ્યાં શાળા જ નથી?

તમે એવા લોકો વિશે સાંભળ્યું છે. જેઓને તેમની જૂની જગ્યા છોડીને જવું ન હતું? તેમના વિશે વાત કરો.

ખેડીમાં અનુજના પરિવારમાં કેટલા લોકો હતાં? જ્યારે અનુજ તેના પરિવાર વિશે વિચારતો, ત્યારે કોણ કોણ તેના મનમાં આવતાં?

અનુજના ગામનાં ઘણા લોકો તેમની જમીન અને જંગલ છોડી જવા માટે સહમત ન હતાં. કેમ? ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ તેમણે કેમ એ બધું છોડવું પડશે?

તમે દરરોજ સાંભળતા હોય એવા અવાજ ક્યા છે, જે ખેડીના લોકો સાંભળતા નથી?

તમે કોઈ પક્ષીના અવાજની નકલ કરી શકો છો? નકલ કરીને બતાવો.

તમે પક્ષીઓનો અવાજ રોજ સાંભળો છો? કયાં કયાં?

અનુજે ખેડીમાં ઘણી બધી વસ્તુઓ શીખી. તેમાંની કઈ તેને મુંબઈમાં ઉપયોગી થઈ હશે?

તમે તમારા વડીલો પાસેથી શું શીખો છો?

કલ્પના કરો પોતાની જગ્યા છોડીને દૂર બીજે નવી જગ્યાએ રહેવા જવામાં કઈ કઈ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે?

લોકોની ભીડમાં પણ અનુજને એકલું લાગતું હતું. તમને ક્યારેય આવું લાગ્યું છે?

“શહેરના લોકો કચરો પેદા કરતા નથી. શહેરો ઝૂંપડપટ્ટીના કારણે ગંદાં છે” આ વિધાન સાચું છે કે ખોટું? કારણ આપો.

વિસ્થાપિતો એટલે શું?

સિંદૂરી ગામમાં અનુજ શાથી ખુશ ન હતો ?

અનુજના પરિવારની જેમ હજારો પરિવાર મોટાં શહેરોમાં અનેક કારણોથી રહેવા આવે છે. શું તમે વિચારો છો તેમનું જીવન પહેલાં તે રહેતા હતા તેના કરતાં સારું થઈ શકે છે? તેઓને મોટાં શહેરોમાં કેવું લાગતું હશે? કલ્પના કરો.

કેટલાંક લોકો કહે છે કે – “ શહેરના લોકો કચરો પેદા કરતાં નથી. શહેરો ઝૂંપડપટ્ટીના કારણે ગંદાં છે.” તમને આ વિશે કેવું લાગે છે? તમારા વર્ગમાં ચર્ચા કરો.

લોકોને તેમની નોકરીમાં બદલી મળે ત્યારે પણ તેઓ એક જગ્યાથી બીજી જગ્યાએ જાય છે. સ્થળાંતર પછી તેઓને કેવું લાગે છે?

પરંપરાગત ખેતીમાં વપરાતું સાધન જણાવો.

જમીન ખેડવા વપરાય :

ભાસ્કરભાઈ રાસાયણિક ખાતરની મદદથી વધુ ઉપજ મેળવતા હતા.

બીજ ઘણી બધી જટિલ પ્રક્રિયા પછી આપણી થાળી સુધી પહોંચે છે.

દાણાને દળવા માટે ઘંટીનો ઉપયોગ થાય છે.

નવા પ્રકારનાં બીજ એવાં હતાં કે પાકને જીવજંતુઓ સરળતાથી નુકસાન કરતા હતા.

ખેતીમાં યંત્રો વાપરવાથી ઘણા લોકો બેરોજગાર થયા છે.

હાલની ખેતીમાં બળદની જગ્યાએ ટ્રેક્ટરનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે.

હસમુખભાઈ બીજ બજારમાંથી ખરીદતા હતા.

ઉત્તરાયણનું બીજું નામ મકરસંક્રાતિ છે.

ખેડૂતો ઋતુ પ્રમાણે જુદા જુદા પ્રકારનાં અનાજ અને શાકભાજી ઉગાડતા હતા.

પહેલાંના સમયમાં ગામના લોકો હળીમળીને કામ કરતા હતા.

પહેલાંના સમયમાં મોટા ભાગના ખેડૂતો બીજ બજારમાંથી લાવતા ન હતા.

પાક પર વધુ પડતા જંતુનાશક દવાઓના છંટકાવથી પાકની ગુણવત્તા વધે છે.

હસમુખભાઈ પાકની વધુ ઊપજ માટે રાસાયણિક ખાતરનો ઉપયોગ કરતા હતા.

ઉત્તરાયણના દિવસે આપણે ધાણી અને મમરા ખાઈએ છીએ.

દામજીભાઈની ખેતીની પરંપરાગત પદ્ધતિ હસમુખભાઈએ ચાલુ રાખી.

આપણે ખોરાકમાં વિવિધ અનાજનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

અળસિયાં જમીનને ફળદ્રુપ બનાવે છે.

અનાજ ઉગાડવા માટે ખેતરમાં રાસાયણિક ખાતર જ નાખવું જોઈએ.

સજીવ ખેતી માનવીના સ્વાથ્ય માટે ઉત્તમ છે.

પાક તૈયાર થયા પછી તેની લણણી કોદાળી દ્વારા કરવામાં આવે છે.

બીજમાંથી છોડ ઊગી નીકળે છે.

નીચેનાં સાધનોનું પરંપરાગત ખેતીનાં સાધનો અને આધુનિક ખેતીનાં સાધનોમાં વર્ગીકરણ કરો: હળ, ચાવડ, સમાર, પંજેટી, કોદાળી, થ્રેસર, પાવડો, ખૂરપી, હાર્વેસ્ટર, કલ્ટિવેટર, દાતરડું, ટ્રેક્ટર