ननु वर्णितोऽसि (गद्य) संस्कृत - ननु वर्णितोऽसि (गद्य)

यदा चेटी विदूषकं वर्णयति तदा स कीदृशः तिष्ठति ?

विदूषकः आत्मानं कीदृशं मन्यते ?

कस्य वृक्षस्य पल्लवरसेन चेटी विदूषकस्य मुखं वर्णयति ?

चेटी कस्य मुखं कालीकरोति ?

कुसुमाकरोद्याने कति जनाः उपस्थिताः सन्ति ?

Cheti’s friend with clown

Humour depicted in the lesson

The Clown

एवमेकाकिनी चिरं भव।

आर्य, अहं त्वां वर्णयामि।

अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनोऽस्त्येव।

एतत्ते मुखं नन्दनोद्यानम्, अन्यत् केवलं वनम्।

तापानुरक्तमधुना कमलं ध्रुवमाहते जेतुम् ।

(कुसुमाकरोद्याने जीमूतवाहनः मलयवती चेटी चेति त्रयः जनाः उपस्थिताः सन्ति। विदूषकः आत्रेयः इदानीं तत्र प्रविशति ।)
विदूषकः (उपसृत्य) जयतु भवान्। स्वस्ति भवत्यै।
नायकः वयस्य, चिरादायातः ।
विदूषकः भो वयस्य, शीघ्रम् आगतः अस्मि । किन्तु विवाहमङ्गलमहोत्सवे मिलितानां विद्याधराणाम् आपानकदर्शनकौतूहलेन परिभ्रमन्नेतावतीं वेलां विलम्बितोऽस्मि । तत्प्रियवयस्योऽपि तावदेतत् प्रेक्षताम् ।
नायकः यथाह भवान्। (समन्तात् अवलोक्य) वयस्य, पश्य पश्य। एते विद्याधराः चन्दनतरुच्छायासु सिद्धजनैः सार्धं मधूनि पिबन्ति । तदेहि। वयमपि तमालवीथिकां गच्छामः ।
(सर्वे परिक्रामन्ति ।)
विदूषकः एषा खलु तमालवीथिका। एतच्च शरत्सन्तापखेदितमत्रभवत्याः वदनं लक्ष्यते। तदिह स्फटिकशिलातले उपविशतु ।
नायकः वयस्य, सम्यगुपलक्षितम्।
एतन्मुखं प्रियायाः शशिनं जित्वा कपोलयोः कान्त्या।
तापानुरक्तमधुना कमलं ध्रुवमीहते जेतुम् ॥
(मलयवतीं हस्ते गृहीत्वा) प्रिये, इहोपविशामः । (सर्वे उपविशन्ति ।)

नायकः - (नायिकायाः मुखं पश्यन्) प्रिये, वृथैव त्वमस्माभिः परिखेदिता। एतत्ते मुखं नन्दनोद्यानम्, अन्यत् केवलं वनम् ।
चेटी - (सस्मितं विदूषकं निर्दिश्य) श्रुतं त्वया भर्तृदारिका कथं वर्ण्यते।
विदूषकः - चतुरिके, मैवं गर्वमुद्वह। अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनोऽस्त्येव । केवलं मत्सरेण कोऽपि न वर्णयति ।
चेटी - (सस्मितम्) आर्य, अहं त्वां वर्णयामि।
विदूषकः - (सहर्षम्) जीवापितोऽस्मि । तत्करोतु भवती प्रसादम्। येनैष मां पुनरपि न भणति यथा त्वमीदृशः तादृशः कपिलमर्कटाकार इति।
चेटी - आर्य, त्वं मया विवाहजागरणेन निद्रायमाणो निमीलिताक्षः शोभनो दृष्टः । तत्तथैव तिष्ठ येन वर्णयामि।

विदूषकः - (तथा करोति ।)
चेटी - (स्वगतम्) यावत् एषः निमीलिताक्षः तिष्ठति तावत् नीलरसतुल्येन तमालपल्लवरसेन मुखमस्य कालीकरिष्यामि । (उत्थाय तमालपल्लवग्रहणं तन्निष्पीडनं च नाटयति। नायको नायिका च विदूषकं पश्यतः ।)
नायकः - वयस्य, धन्यः खलु असि । अस्मासु तिष्ठत्सु त्वमेवं वर्ण्यसे।
चेटी - (तमालरसेन विदूषकस्य मुखं कालीकरोति ।)
नायिका - (नायकस्य मुखं दृष्ट्वा स्मितं करोति ।)
विदूषकः - चेटी, किं त्वया कृतम्।

चेटी - ननु वर्णितोऽसि ।
विदूषकः - (हस्तेन मुखं प्रमृज्य, हस्तं दृष्ट्वा सरोषं दण्डकाष्ठम् उद्यम्य) आहा दास्याः पुत्रि, राजकुलं खलु एतत्। किं ते करिष्ये ? (नायकं निर्दिश्य) भोः युवयोः पुरत एवाहं दास्याः पुत्र्या खलीकृतः। तत्किं मम इह स्थितेन। अन्यतो गमिष्यामि तावत्। (निष्क्रामति ।)
चेटी - सत्यं खलु कुपितो मे आर्यः आत्रेयः। यावदनुगम्य प्रसादयिष्यामि। (गन्तुमिच्छति ।)
नायिका - हने चतुरिके, कथं मामेकाकिनीमुज्झित्वा गच्छसि ।
चेटी - (नायकमुद्दिश्य सस्मितम्) एवमेकाकिनी चिरं भव। (इति निष्क्रान्ता ।)

विदूषकः - (उपसृत्य) जयतु भवान्। स्वस्ति भवत्यै।
नायकः - वयस्य, चिरादायातः ।
विदूषकः - भो वयस्य, शीघ्रम् आगतः अस्मि। किन्तु विवाहमङ्गलमहोत्सवे मिलितानां विद्याधराणाम्आ पानकदर्शनकौतूहलेन परिभ्रमन्नेतावतीं वेलां विलम्बितोऽस्मि । तत्प्रियवयस्योऽपि तावदेतत् प्रेक्षताम्।
Q.1. विदूषकः किं विवाहमङ्गलमहोत्सवे परिभ्रमन्न् इति व्यक्तं करोति?
Q.2. विदूषकः किं प्रयत्नेन विवाहमङ्गलमहोत्सवे आगतः अस्ति?
Q.3. नायकस्य उपस्थितिः किं काले विदूषकस्य शीघ्रतायाम् इति बोधयति?
Q.4. विदूषकस्य परिभ्रमणकौतूहलं किं प्रयोजकमिति ज्ञातुं शक्यते?

नायकः - यथाह भवान्। (समन्तात् अवलोक्य) वयस्य, पश्य पश्य। एते विद्याधराः चन्दनतरुच्छायासु सिद्धजनैः सार्धं मधूनि पिबन्ति। तदेहि। वयमपि तमालवीथिकां गच्छामः ।
(सर्वे परिक्रामन्ति ।)
विदूषकः - एषा खलु तमालवीथिका। एतच्च शरत्सन्तापखेदितमत्रभवत्याः वदनं लक्ष्यते। तदिह स्फटिकशिलातले उपविशतु ।
Q.1. नायकस्य नेत्रयोः किं अवलोक्य विदूषकस्य प्रत्युत्तरम् आशङ्कितम्?
Q.2. विदूषकः किमर्थं तमालवीथिकायाम् स्फटिकशिलातले उपविशतु इति व्यक्तं करोति?
Q.3. नायकस्य अवलोकने किं विशेषं लक्ष्यते?
Q.4. विदूषकस्य कौतूहलं किमर्थं प्रेरणयति?

नायकः - वयस्य, सम्यगुपलक्षितम् ।
एतन्मुखं प्रियायाः शशिनं जित्वा कपोलयोः कान्त्या।
तापानुरक्तमधुना कमलं ध्रुवमीहते जेतुम् ॥
(मलयवतीं हस्ते गृहीत्वा) प्रिये, इहोपविशामः । (सर्वे उपविशन्ति ।)
नायकः - (नायिकायाः मुखं पश्यन्) प्रिये, वृथैव त्वमस्माभिः परिखेदिता। एतत्ते मुखं नन्दनोद्यानम्, अन्यत् केवलं वनम् ।
Q.1. नायकः किमर्थं प्रियायाः शशिनं जित्वा कपोलयोः कान्त्या एतन्मुखं सम्यगुपलक्षितम् इति वदति?
Q.2. नायकः कस्य हस्ते मलयवतीं गृहीत्वा प्रिये, इहोपविशामः इति वदति?
Q.3. नायकस्य किं प्रियायाः मुखं परिखेदितं इति नायिकायाः वचनं कथयति?
Q.4. नायकः किं प्रियायाः साथे सर्वे उपविशन्ति इति किं प्रकटयति?

चेटी - (सस्मितं विदूषकं निर्दिश्य) श्रुतं त्वया भर्तृदारिका कथं वर्ण्यते।
विदूषकः - चतुरिके, मैवं गर्वमुद्वह। अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनोऽस्त्येव । केवलं मत्सरेण कोऽपि न वर्णयति।
चेटी - (सस्मितम्) आर्य, अहं त्वां वर्णयामि।
Q.1. चेटी किं विदूषकं स्मित्वा निर्दिशति?"
Q.2. विदूषकः चेटीं किं उत्तरं ददाति यत् अस्माकमपि मध्ये दर्शनीयो जनः अस्त्येव, केवलं मत्सरेण कोऽपि न वर्णयति?
Q.3. चेटी किं विदूषकं प्रार्थयति किं न कर्तुं?
Q.4. विदूषकस्य किं वचनं चेटीं स्वीकार्यं करोति?

विदूषकः - (सहर्षम्) जीवापितोऽस्मि । तत्करोतु भवती प्रसादम्। येनैष मां पुनरपि न भणति यथा त्वमीदृशः तादृशः कपिलमर्कटाकार इति।
चेटी - आर्य, त्वं मया विवाहजागरणेन निद्रायमाणो निमीलिताक्षः शोभनो दृष्टः । तत्तथैव तिष्ठ येन वर्णयामि।
विदूषकः - (तथा करोति ।)
चेटी - (स्वगतम्) यावत् एषः निमीलिताक्षः तिष्ठति तावत् नीलरसतुल्येन तमालपल्लवरसेन मुखमस्य कालीकरिष्यामि। (उत्थाय तमालपल्लवग्रहणं तन्निष्पीडनं च नाटयति। नायको नायिका च विदूषकं पश्यतः ।)
Q.1. विदूषकः किमर्थं सहर्षम् उक्तवान् यथा चेटीम् प्रेरयति?
Q.2. चेटी किमर्थं विदूषकस्य प्रसादं प्रार्थयति?
Q.3. विदूषकः चेटीम् किमर्थं प्रेरयति यथा नीलरसतुल्येन तमालपल्लवरसेन मुखमस्य कालीकरिष्यामि?
Q.4. चेटी किं विदूषकस्य प्रतिक्रियां नाटयति?

What does Vidushaka say knowing that his face is black ?

How does the maid servant describe Vidushaka's face?

How does the maid ask Vidushaka to sit when she describes his face ?

How does Jimutavahana praise the face of Malayavati?

What reason does the clown give for coming late?